من أجل عينيك | The Official Michael Jackson Site
forum

من أجل عينيك

من أجل عينيك عشقت الهوى

Comments (384)

4everMikey,urmylife : I didn't understand a word .... except for that lovely and great poem "Mi ultimo adiós" that i have read and found simply wonderful.
And only for that it was worth while coming here me BFF friend

ふたり
作詞: 水野良樹 作曲: 水野良樹

抱きしめても 抱きしめても
届かない想いがあるなら
言葉にできないその痛みは
ぼくが今 受け止めるよ

いつから ぼくらは大人になって
かぞえきれない涙を うまくはない
笑顔に隠してきたんだろう
そうだよ 傷つくことはわかっていた
こんなにもそばにいるのに
どうしてかな 切なくなるときがあるよ

春に吹き込んだ
東京の風に何かをみつけ
歩き出すんだと
きみは泣いていた

抱きしめても 抱きしめても
届かない想いがあるなら
重ねたこころに耳を 寄せて
きみの声 探すよ
離さないで 離さないで
ふたりは つながっているから
言葉にできないその痛みは
ぼくが今 受け止めるよ

どうして 素直になれないんだろう
隣りにいて欲しいってさ
言えるのなら 寂しさも温もりを持つのに

優しすぎるんだ
小さな嘘もつけないままだよ
はぐれそうな手を
きみは 握り返す

抱きしめても 抱きしめても
かなわない想いがあるなら
凍えるこころに 祈り込めて
ぼくの声 伝うよ
離さないで 離さないで
この手は つながっているから
言葉にできないその願いは
ぼくが今 受け止めるよ

抱きしめても 抱きしめても
届かない想いがあるから
何度も こころに 手を伸ばして
きみの声 探すよ
離さないで 離さないで
ふたりは つながっているから
言葉にできないその痛みは
ぼくが今 受け止めるよ

[戻る]

おもいでのすきま
作詞: 山下穂尊 作曲: 山下穂尊

思い出すと変わらずにいたあの頃
「気取んな」って笑って過ごしてた日々
二人してムキになっていたけど
そういつだって今日だって思い出

気がつくと考えてたのはいつも
「君と二人でいられる」ってこと
いつからかすれ違いが二人を包み
僕の未来にもう君はいない

おもいでのすきまから
漏れてる光に誘われ
一人歩く街の中
無意識に君の姿を探す

今僕らの恋に告げるべき言葉を知って
戸惑いの風に吹かれる
現実に目をそらす
この僕の想いが消えるように
そっと目を閉じながら
深く永い眠りに落ちていけばいい

隣り合った瞬間目の合ったときに
はにかんで見せてくれた仕草も
握った手に伝わる君の体温も
時間は経つも色褪せぬ思い出

プラス思考を盾にしても
辛い痛みや不安を忘れない
もらった数知れぬ勇気が
やがて僕の内の未来を創る

この僕の胸に残すべき答えに気付く
この恋のおもいでのすきまを
埋めていけるように
またどこかで偶然出逢っても
前と変わらないような顔して
二人笑い合いたいな
「憂鬱なる運命」はただ嫌う

今僕らの恋に告げるべき言葉を知って
切なさの雨に打たれる
現実に目を凝らす
この僕の想いが消えるように
そっと目を閉じながら
おもいでのすきまはもう埋まる
もう埋める

今になってやっと気がついたけど
そういつだって今日だって思い出

[戻る]

ホタルノヒカリ
作詞: 水野良樹 作曲: 水野良樹

SHA LA LA いつかきっと
僕は手にするんだ
はかなき 胸に そっと
ひかり 燃えていけ

逢いたくなるの「衝動」
哭きたくなるの「純情」
夏の火に飛び込んだ
ホタルはかえらない

あなたは何も言わず
接吻(くちづけ)を残して
火傷(きず)つくまま うなづいたね
哀しいほど命 揺らめいていた

SHA LA LA いつかきっと
僕は手にするんだ
はかなき 胸に そっと
ひかり 燃えていけ
SHA LA LA 愛しきひと
あなたもみえているの
まばゆい 月が そっと
明日を照らして
強く 強く 輝いて

風に吹かれるほど
烈しくなる心に
はぐれそうな想い出が
また優しく灯る

夢中で駆けだしたら
触れられる気がした
意志(おもむ)くまま
手を伸ばすよ
切ないほど命 揺らめいていく

SHA LA LA 僕はずっと
唄いつづけていくよ
ふるえる 胸に そっと
ひかり 燃えていけ
SHA LA LA 愛しきひと
あなたに届くように
はてない 空に そっと
想い つのらせて
強く 強く 響かせて

SHA LA LA いつかきっと
ホタルは燃え尽き散って
きえゆく 胸に
そっと 夢よ 輝いて
SHA LA LA 愛しきひと
あなたも忘れないで
きらめく 夏に
そっと 願いを重ねて

SHA LA LA いつかきっと
僕は手にするんだ
はかなき 胸に そっと
ひかり 燃えていけ
SHA LA LA 愛しきひと
あなたもみえているの
まばゆい 月がそっと 
明日を照らして
強く 強く 輝いて

[戻る]

じょいふる
作詞: 水野良樹 作曲: 水野良樹

キミノコエヲキカセテ
サア ボウケンシテミナイ
タノシイコトハジメヨウ
遊びたい ぜったい
とぅ たいっ! たいっ! たいっ!

あい わな

JOY と JOY と JOY と POPなベイベー
JOY と JOY と JOY と HAPPYなピーポー

ヨワムシナンカジャナイ
ジシンアリゲニピースサイン
キミノヒトミニキスシテ
笑いたい ぜったい
とぅ たいっ! たいっ! たいっ!

あい わな

JOY と JOY と JOY と YOUきなベイベー
JOY と JOY と JOY と HAPPYなSayイェー

君の心はそう もっと Do Do
僕の心もそう いっそ Good Good
はじけてるんじゃない? イッツ ジョイふる

ぱぴぷぺぽバブぅ〜

イエいっ!

JOY と JOY と JOY と POPなベイベー
JOY と JOY と JOY と HAPPYなピーポー

ドキドキしちゃうのナンでだろう
ズキズキしちゃうのナンでだろう
この指に 止まるのは
どんな運命なんだ ぜんぶしたいな
じょいふるだって終わっちゃう
エビバデいつか終わっちゃう
いついつも このトキも
最終型は きっと修正なしで

どぅ We Do We Do We Do Do
どぅ We Do We Do We Do Do

ぴぷぺぽ ぱぴぷぺ 痛いっ! とぅたいっ!
と たいっ! たいっ! たいっ!

あい わな

JOY と JOY と JOY と YOUきなベイベー
JOY と JOY と JOY と HAPPYなSayイェ―

君の心はそう もっと Do Do
僕の心もそう いっそ Good Good
はじけてるんじゃない? イッツ ジョイふる

ぱぴぷぺぽバブぅ〜 JOY

[戻る]

作詞: 水野良樹 作曲: 水野良樹

「“わたし”は今 どこに在るの」と
踏みしめた足跡を 何度も見つめ返す
枯葉を抱き 秋めく窓辺に
かじかんだ指先で 夢を描いた

翼はあるのに 飛べずにいるんだ
ひとりになるのが 恐くて つらくて
優しいひだまりに 肩寄せる日々を
越えて 僕ら 孤独な夢へと歩く

サヨナラは悲しい言葉じゃない
それぞれの夢へと僕らを繋ぐ YELL
ともに過ごした日々を胸に抱いて
飛び立つよ 独りで 未来(つぎ)の 空へ

僕らはなぜ 答えを焦って
宛ての無い暗がりに
自己(じぶん)を探すのだろう
誰かをただ 想う涙も 真っ直ぐな
笑顔も ここに在るのに

“ほんとうの自分”を
誰かの台詞(ことば)で
繕うことに 逃れて 迷って
ありのままの弱さと
向き合う強さを つかみ
僕ら 初めて 明日へと 駆ける

サヨナラを誰かに告げるたびに
僕らまた変われる 強くなれるかな
たとえ違う空へ飛び立とうとも
途絶えはしない想いよ 今も胸に

永遠など無いと 気づいたときから
笑い合ったあの日も
唄い合ったあの日も
強く 深く 胸に 刻まれていく
だからこそあなたは だからこそ僕らは
他の誰でもない 誰にも負けない
声を 挙げて “わたし”を 生きていくよと
約束したんだ ひとり ひとり
ひとつ ひとつ 道を 選んだ

サヨナラは悲しい言葉じゃない
それぞれの夢へと僕らを繋ぐ YELL
いつかまためぐり逢うそのときまで
忘れはしない誇りよ 友よ 空へ

僕らが分かち合う言葉がある
こころからこころへ 声を繋ぐ YELL
ともに過ごした日々を胸に抱いて
飛び立つよ 独りで 未来(つぎ)の 空へ

[戻る]

オリオン
作詞: 水野良樹 作曲: 水野良樹

「青空は綺麗だけど
夕焼けが好きなんだ」と
君は少しはにかんで沈む日を眺めていた
今年も冬が近づく
また白い吐息が舞う
君と初めて出逢った季節がまた巡ってく

遠く見えてた空は藍と染まり
確かな輝きを胸に纏った
そしてまた今年も君の隣り
瞬き始めた夜空を見つめて
そっと君が指差す先 光に満ちた
光に満ちたオリオン

伝えたい事はいつもさ
言葉では足りなくってさ
だからその手を握ったら
温もりが伝わるんだよ

星の降る夜のこと覚えている
初めて交わした言葉を知ってる
そして見つけたのは淡い光
力強く輝く淡い光
ずっとそこで見守ってた
今年初めて君と見つけたオリオン

遠く見えてた空は藍と染まり
確かな輝きを胸に纏った
そしてまた今年も君の隣り
瞬き始めた夜空を見つめて
そっと君が指差す先 光に満ちた
光に満ちたオリオン

[戻る]

なくもんか
作詞: 水野良樹 作曲: 水野良樹

「ひょっとしたら皆ひとりぼっちで
歩いているんじゃないかな」
背負い込んだ寂しさを
打ち明けるわけも無く
またいくつもの背中が遠くなる

愛想笑いだけは上手くなってさ
大人にはなれたけど
僕が描いてたのは
そんなものじゃないんだよ
もっと強くて優しいはずの温もり

誰かが差し伸べてくれてる
その手を握る勇気が僕にあるかな
ささいな何でも無い距離が
ちっぽけなこの心をいつも試してる

涙のかずだけ 笑顔があるんだ
そう わかってるはずなのに
君の前では なぜか強がるよ
まだ素直にはなれなくて
悲しい出来事も 嬉しい出来事も
そう つながれたらいいのに
そうやって 僕らは ひとつひとつね
心を 拾っていくんだ

失敗も裏切りも嫌なニュースも
ごちゃまぜに胸ふさいで
見えないふりしたってさ
そりゃ生きていけるけど
でも僕はまだ逃げたくはないんだ

どしゃぶり 崩れていく雨が
また誰かの声をかき消していくよ
そこには困った顔をして
僕と同じ寂しさを抱いた君がいる

正しい“答え”なんて
わかるわけないけど そう
あきらめたくはないんだ
だって君がいて だって僕がいて
心は 求めているんだ

「わかりあうってことは
ゆるしあうってこと」
“迷い”や“不安”でさえ
僕らの“いちぶ”なんだよ
ひとつ ひとつの涙を
ちゃんと覚えておこう
ほらまた君と 笑いあえたら

笑顔のかずだけ 涙があるんだ
そう わかってはいるけど
からした声で 何度も伝えるよ
君だけには届いてほしいから
泣いてくれるなら 笑ってくれるなら
そう 強くなれる気がするよ
そうやって 僕らは ひとつひとつね
心を つないでいくんだ

[戻る]

Furi tsumotta yuki no juutan wo
Oshi nokete ima tsuki age
Haru no hizashi wo abi nagara
Inochi no ibuki ga
Tatakai no kisetsu wo tsugete
Yume otte nagai tabi ni deru
Ame ni mo kaze ni mo makezu
Tamashii ga moeru

Oh, feel the emotions!
Yuki no naka mezametata ne ga
Itsuka hanasaku you ni

Fighters! We’re Fighters
Tsukame eikou
Fighters! We’re Fighters
Hoshi yori tsuyoku
Fighters! We’re Fighters
Kagayaku hikari ni mirai tsutsumare

Kizutsuku koto osoretetara
Te ni suru mono wa nai
Katsu tame ni make wo s***ta toki
Unmei ga kawatte iku
Ushinau koto wo osoretetara
Ataerareru mono wa mou naishi
Tada damatte matte ite mo
As***a wa konai

Oh, feel the emotions!
Daichi no naka aoida sora
Itsuka habataku you ni

Fighters! We’re Fighters
Tsukame eikou
Fighters! We’re Fighters
Arashi no yoru mo
Fighters! We’re Fighters
Mabushii asahi ni ai ni yuku no
Fighters! We’re Fighters
Tsukame eikou
Fighters! We’re Fighters
Hoshi yori tsuyoku
Fighters! We’re Fighters
Kagayaku hikari ni mirai tsutsumare

HANABI SKY
Lyrics: Fukuhara Miho Music: Fukuhara Miho, Yamaguchi Hiroo

Yasashii kotoba no tsumori ga,
Anata wo kizutsuketeta.
Kawaii wagamama no tsumori ga
Anata wo komaraseteta.

Ni-juu-nen ijou mo ikiten no ni
Koi ga umaku nare nai
Dakedo kois***ai tte kimochi wa
Tomara nai

Natsu da! FEEL ALRIGHT!
Hanabi iro no SKY
Gomen ne yakusoku wa yozora ni chitte itta yo
Ne, arigatou tte arigatou tte
Ii sugite ie, ie!
Todoka nakattan da ne
Aaaaaa
my summer day...

Keitai de totta futari no shashin wa omotta yori
Sukunakute, shika mo boyaketete
Demo sakujo dekinai

Ni-juu-nen ijou mo ikiten no ni
Otona ni nare nai
Samishi sa no tome kata sae
Wakara nai...

Hashire! FEEL ALRIGHT! Namida gumo de SKY
Futari de mita katta
Hanabi ga totemo kirei da yo
Ne, suki datta daisuki datta
Anata no koto omoide ni narun da ne
Aaaaaa
my summer day...

Konna watashi no koto
Wasure nai de ite yo ne
Sugu ni naichau warui kuse mo
Wasure nai de..

Tokidoki anata to waratte aruku yume wo mirunda
Mata aitakute, nido ne suru to ka,
Nandaka waraeru ne

Natsu da! FEEL ALRIGHT!
Hanabi iro no SKY
Gomen ne yakusoku wa yozora ni chitte itta yo
Ne, arigatou tte arigatou tte
Ii sugite ie, ie!
Todoka nakattan da ne
Aaaaaa
my summer day...

Let it all out, Let it all out
Tsuyogara nakute iin da ne
Dareka ga egaitetta
Kabe no rakugaki no hana ga yureru

Jibun rashi sa nante
Daremo wakara nai yo
Nagai nagai michi no tochuu de
Nakus***ari hirottari
Kyuu ni samishi kunatte
Nai chau hi mo aru kedo

Namida mo itami mo hoshi ni kae you
As***a wo terasu akari wo tomosou
Chiisaku mayotte mo futari de tsukurou
Hoshikuzu wo tsuyoku hikaru eien wo sagasou

Let it all out, Let it all out
Tari nai koto darake da yo ne
Tari nakute iin da ne
Dakara kimi to deaetanda

“Tashika” ga nan na no ka
Sore ga shiritakute
Chiisa na NAIFU wo kutsus***a ni kakus***eta
Tsuyoga tte tsuita
Uso no hou ga zutto itakatta

Hontou wa kowai yo dakedo ikiteku
Egao no kimi wo kaze ga nadeteku
Chiisa na te kazas***e futari de tsukurou
Hoshikuzu wo tsuyoku hikaru eien wo sagasou

Tadashii koto ga machigattetara
Dousureba ii?
Kanashii koto ga tadashikattara
Ukeireru dake?
Nakus***a to omotteta
Demo kimi ga s***teta
Kimi ga ite hontou ni yokatta

Namida mo itami mo hoshi ni kae you
As***a wo terasu akari wo tomosou
Chiisa na te kazas***e futari de tsukurou
Hoshikuzu wo tsuyoku hikaru eien wo

Sayonara itsuka wa kuru kamoshirenai
Kisetsu wa sore demo meguri megutteku
Chiisaku mayotte mo aruiteku
Kimi to aruiteku
Sore dake wa kawara nai de iyou ne

...Motto motto KIREI ni natte...

“Ima kara sa aou yo”
OK, ii ne!
Juu-go-fun de tsuku yo
Suppin dakedo ma, ikka
Aitsu nara
Saifu KEETAI motte DASSHU!

Yonaka no KAFE de sanzan
TOOKU mo sanzan
Are? Mou asa da
Futari no kankei tomodachi kankei

Hontou wa suki datte ittara
Owaru no ka na?

Nande aitaku nacchaun darou
Demo nande sugu ie nain darou
Nande nakitaku nacchaun darou
is this koi?
is this ai? Kiduite!

...Motto motto KIREI ni natte
Furimukasetai...

Tomodachi no kyoukaisen
Koeru yuuki ga hoshii
Demo, doushiyou kirawaretara
Nido to ae nakattara

“As***a mo shigoto desho
Mou kaerou ka”
Yappari ato mou sukoshi dake..
Mou sukoshi dake..

Hontou qa suki datte
Kiduka nakya yokatta ka na?

Nande aitaku nacchaun darou
BAKA jan kizutsu kitaku nai dake
Nande nakitaku nacchaun darou
this is koi!
this is ai! Kiduite!

Zettai aitsu komarun darou na
Yasashii kara

Nande aitaku nacchaun darou
Demo nande mada ie nain darou
Nande nakitaku nacchaun darou
is this koi?
is this ai? Kiduite!

Nande aitaku nacchaun darou
tte iu ka nande sonna yasashii no?
Nande nakitaku nacchaun darou
this is koi!
this is ai! Suki da yo

...Motto motto
KIREI ni natta watashi wo mite...

La La La FIGHTERS
作詞: いしわたり淳治 作曲: 福原美穂, 福原将宜, 大坪稔明, 中村優規

降り積もった雪の絨毯を
押しのけていま突き上げ
春の陽射しを浴びながら
命の息吹が
戦いの季節を告げて
夢追って長い旅に出る
雨にも風にも負けず
魂が燃える

Oh, feel the emotions!
雪のなか目覚めた種が
いつか花咲くように

Fighters! We’re Fighters
つかめ栄光
Fighters! We’re Fighters
星よりつよく
Fighters! We’re Fighters
輝く光に未来つつまれ

傷つくこと恐れてたら
手にするものはない
勝つために負けを知ったとき
運命が変わっていく
失うことを恐れてたら
与えられるものはもうないし
ただ黙って待っていても
明日は来ない

Oh, feel the emotions!
大地のなか仰いだ空
いつか羽ばたくように

Fighters! We’re Fighters
つかめ栄光
Fighters! We’re Fighters
嵐の夜も
Fighters! We’re Fighters
眩しい朝陽に会いに行くの
Fighters! We’re Fighters
つかめ栄光
Fighters! We’re Fighters
星よりつよく
Fighters! We’re Fighters
輝く光に未来つつまれ

[戻る]

HANABI SKY
作詞: 福原美穂 作曲: 福原美穂, 山口寛雄

優しい言葉のつもりが、
あなたを傷つけてた。
可愛いわがままのつもりが
あなたを困らせてた。

20年以上も生きてんのに
恋がうまくなれない
だけど 恋したいって気持ちは
止まらない

夏だ! FEEL ALRIGHT!
花火色のSKY
ごめんね 約束は夜空に散って行ったよ
ね、ありがとうって ありがとうって
言い過ぎて いえ、いえ!
届かなかったんだね
あぁあぁあぁ
my summer day...

携帯で撮ったふたりの写真は思ったより
少なくて、しかもぼやけてて
でも削除できない

20年以上も生きてんのに
大人になれない
寂しさの止め方さえ
わからない...

走れ! FEEL ALRIGHT! 涙雲でSKY
ふたりで見たかった
花火がとてもキレイだよ
ね、好きだった 大好きだった
あなたのこと 思い出になるんだね
あぁあぁあぁ
my summer day...

こんなわたしのこと
忘れないでいてよね
すぐに泣いちゃう悪い癖も
忘れないで‥

時々あなたと笑って歩く夢を見るんだ
また会いたくて、二度寝するとか、
なんだか笑えるね

夏だ! FEEL ALRIGHT!
花火色のSKY
ごめんね 約束は夜空に散って行ったよ
ね、ありがとうって ありがとうって
言い過ぎて いえ、いえ!
届かなかったんだね 
あぁあぁあぁ
my summer day...

[戻る]

LET IT OUT
作詞: 福原美穂 作曲: 福原美穂, 山口寛雄

Let it all out, Let it all out
強がらなくていいんだね
誰かが描いてった
壁の落書きの花が 揺れる

自分らしさなんて
誰もわからないよ
長い長い道の途中で
失くしたり拾ったり
急に寂しくなって
泣いちゃう日もあるけど

涙も 痛みも 星に変えよう
明日を照らす 灯りをともそう
小さく迷っても ふたりで作ろう
星屑を 強く光る永遠を探そう

Let it all out, Let it all out
足りないことだらけだよね
足りなくていいんだね
だから君と出会えたんだ

「確か」が何なのか
それが知りたくて
小さなナイフを靴下に隠してた
強がってついた
嘘の方がずっと痛かった

本当は 恐いよ だけど生きてく
笑顔の君を風が撫でてく
小さな手かざして ふたりで作ろう
星屑を 強く光る永遠を探そう

正しいことが間違ってたら
どうすればいい?
悲しいことが正しかったら
受け入れるだけ?
失くしたと思ってた
でも君が知ってた
君がいて 本当によかった

涙も 痛みも 星に変えよう
明日を照らす 灯りをともそう
小さな手かざして ふたりで作ろう
星屑を 強く光る永遠を

さよなら いつかは来るかもしれない
季節はそれでも巡り巡ってく
小さく迷っても 歩いてく
君と歩いてく
それだけは変わらないでいようね

[戻る]

なんで泣きたくなっちゃうんだろう
作詞: 福原美穂 作曲: 福原美穂, 安原兵衛

…もっともっと キレイになって...

「今からさ 会おうよ」
OK, いいね!
15分で着くよ
すっぴんだけど ま、いっか
あいつなら
財布&ケータイ持ってダッシュ!

夜中のカフェで散々
トークも散々
あれ? もう朝だ
ふたりの関係 友だち関係

本当は好きだって言ったら
終わるのかな?

なんで会いたくなっちゃうんだろう
でもなんで すぐ言えないんだろう
なんで泣きたくなっちゃうんだろう
is this 恋?
is this 愛? 気づいて!

…もっともっと キレイになって
振り向かせたい…

友だちの境界線
越える勇気が欲しい
でも、どうしよう 嫌われたら
二度と会えなかったら

「明日も仕事でしょ
もう帰ろうか」
やっぱりあともう少しだけ‥
もう少しだけ‥

本当は好きだって
気づかなきゃ良かったかな?

なんで会いたくなっちゃうんだろう
バカじゃん 傷つきたくないだけ
なんで泣きたくなっちゃうんだろう
this is 恋!
this is 愛! 気づいて!

絶対あいつ 困るんだろうな
優しいから

なんで会いたくなっちゃうんだろう
でもなんで まだ言えないんだろう
なんで泣きたくなっちゃうんだろう
is this 恋?
is this 愛? 気づいて!

なんで会いたくなっちゃうんだろう
っていうか なんでそんな優しいの?
なんで泣きたくなっちゃうんだろう
this is 恋!
this is 愛! 好きだよ

…もっともっと
キレイになったわたしを見て…

[戻る]

Radokurifu, Marason gorin daihyō ni ichi-man mētoru shutsujō ni mo fukumi

ラドクリフ、マラソン五輪代表に1万m出場にも含み

Sa Ulan...

*tak*

*Beep* *Beep*

"Tayuman! Tayuman!" sigaw nang barker habang pababa ako nang sinakyan kong dyip. Pupungas pungas pa ako pagkat kagigising ko lamang bago ako bumaba, Hindi naman mahaba yung byahe papuntang Lardizabal o Zabal para sa mga tamad bumangit nang pagkahaba habang pangalan nang isang kalye sa Sampaloc, Manila. Nagkataon lang na maaga ang pasok ko tuwing biernes nang umaga, kaya alas kwatro pa lang ay gising na ako... malayo rin kasi ang byahe mula Meycauayan, Bulacan papunta sa aking Unibersidad sa Sta. Mesa. Malamig ang umagang iyon, kaya madali akong sinaniban nang antok... kaya pala malamig... madilim na naman ang langit at nagbabadya itong bumagsak.

At yun na nga, sa gitna nang kanto nang Vicente Cruz at Lardizabal, bumagsak ang ulan na para bang pinipigilan lang nang isang mahunang kahoy na biglang naputol... Walang sabi sabi... parang isang drum na nagyeyelong tubig ang idinilig na gitna nang kalye... Maiingit sana ako sa mga may payong, ngunit kaalinsabay nang Ulang ang malakas na ihip nang Hangin... tikwas ang mga three-folds na payong at tinangay naman ang mga palda nang mga kasabay kong estudyante nang Tourism sa Jasmin Building ng PUP.

Gusto ko sanang sumilong, ngunit mahuhuli na ako sa klase, bahala na... sinugod ko ang ulang... Tumakbo ako papuntang Ramon Magsaysay Boulevard...

"Hoy!" sigaw nang isang mama na natalsikan nang tubig nang lumanding ang paa ko sa naipong tubig ulan sa butas nang kalye... sa loob loob ko..."Sorry po, nagmamadali lang"

Basang basa ako, sabon na lang ang kulang ay maari nang labhan nag mga sout kong damit...pati na brief.

Malamang mangungulontuy na naman si "tutuy"

Nakuha kong sumilong sa isang overpass... at dun ko muling napansin ang kulay abong langit nang kamaynilaan...nakakatuwang pag masdan ang mga tao na biglang bumibilis sa kanilang pagkilos pag inaabotan nang ulan... parang yung mga langgam na iniihian ko noong bata pa ako, para bang nabibigyan sila nang kakaiabang inerhiya, tuwing papatak ang ulan sa kanilang mga bunbunan at nakalimutan nilang mag bitbit nang payong.

Sa pagbabako sa overpass, upang muling harapin ang ulan... bigla kong naalala yung isa kong nabasa na maganda daw parasa Maynila ang Umulan nag madalas, upang malinis ang mga pulusyon at mawala ang dumi sa hangin...parang salungat sa napapansin ko...

Pag umuulan, madalas ang trapik... ergo...lalong dadami ang usk na ibubuga sa kalye, pag bumabaha (at sa maynila..may umihi lang na isang daang katao ay bumabaha na) lalong dumudumi ang mga kalye...

*tsk*

*tsk*

*tsk*

Tandang tanda ko nung inabutan kami nang Ulan doon sa Mascomm... bumaha sa Sta. Mesa (actually, lumubog ang buong Maynila noong araw na yun) dahil sa pesteng paghihintay sa isa naming kaklase (na nakikipag-sex pala kaya na late) Wala kaming choice, nag hintay kami hanggang alas syete nang gabi (nag simulang umulan nang alas-onse nang umaga). Pero parang Gera ni Bush, ayaw paawat ang ulan... nagpasya kaming magkakaklase na umuwi na lang sa pinakamalapit na bahay nang isa sa aming mga kaklase at doon magpalipas nang magdamag...

-TSARAN-

Dinaig ang Atlantis sa nakita naming sitwasyon nang Maynila... hanggang baywang ang baha, umaagos... nakahinto ang lahat nang sasakyan na ultimo mga Bus ay hindi makatuloy. (Medyo may katankadan ako, yung baywang ko ay dibdib na nang iba kong kaklase.) Para kaming nasa Amzing race sa pagtawid namin sa bawat kalye (Actually pwede rin i-compare sa Fear Factor kasi maykasabay kang Basura ang mga ipis at Daga habang linulusong namin yung baha).

Tulad ngayon, basa rin ang brief ko nun, lahat nang gamit ko... tapes, walkman, notebooks (na puno nang drawings) Libro tunkol sa pag po-photoshop (gayung Masscomm ako) at mga cheat codes at walk-through nang mga paborito kong laro sa PC.

Patay, makikitulog ako sa bahay nang kaklase kong babae, at sa lahat nang mga bsang sisiw namakikituloy sa bahay na yun (labing apat kaming magkakaklase na nagpasyang makituloy muna) ako lang ang lalake...

Syempre, sa labas ako natulog... kawawa naman ako...at dahil walang baong brief... lamig na lamig yung tutuy ko...

Nakakatuwang nakaka pikong yung pangyayaring yun, parang gusto mong isumpa yung mga hayop na nagtatapon nang basura sa mga ilog at kanal...parang gusto kong gilitan nang leeg yung mga opisyal ng gobyerno na nagpabaya sa tungkulin nila... gusto kong ibigti yung nasa Weather agencies dahil hindi nila agad sinabihan ang mga unibersisdad na ideklera na wala nang pasok para hindi na lang kami tumambay sa eskwelahan...

Well... talagang ganun...

Muli akong dinala nag aking mga paa sa kalsada patungo sa aming gusali... tumutulo pa rin ang mga patak nang ulan pababa nang aking mga buhok at damit...

binati ako nang isa kong kaklase. "San ka galing...?" Tanung nya sa akin

"Sa Ulan..."

Ngumiti sya sa pabiro ngunit sarkastiko kong tugon.

"Naku baka magkasakit ka nyan..." paalala nya sa akin.

"Hindi naman siguro..." sambit ko

......................

Noli Me Tangere es el texto más célebre de José Rizal. Rizal escribió su novela sobre la sociedad de Filipinas en el siglo XIX en medio de su actividad política, y pretendió denunciar los desmanes del gobierno español y sus instituciones religiosas a través de un relato en el que comparecen las clases sociales imperantes, el amor y la reflexión histórica.

Mi Ultimo Adiós

Adios, Patria adorada, region del sol querida,
Perla del Mar de Oriente, nuestro perdido Eden!
A darte voy alegre la triste mustia vida,
Y fuera más brillante más fresca, más florida,
Tambien por tí la diera, la diera por tu bien.

En campos de batalla, luchando con delirio
Otros te dan sus vidas sin dudas, sin pesar;
El sitio nada importa, ciprés, laurel ó lirio,
Cadalso ó campo abierto, combate ó cruel martirio,
Lo mismo es si lo piden la patria y el hogar.

Yo muero cuando veo que el cielo se colora
Y al fin anuncia el día trás lóbrego capuz;
Si grana necesitas para teñir tu aurora,
Vierte la sangre mía, derrámala en buen hora
Y dórela un reflejo de su naciente luz.

Mis sueños cuando apenas muchacho adolescente,
Mis sueños cuando joven ya lleno de vigor,
Fueron el verte un día, joya del mar de oriente
Secos los negros ojos, alta la tersa frente,
Sin ceño, sin arrugas, sin manchas de rubor.

Ensueño de mi vida, mi ardiente vivo anhelo,
Salud te grita el alma que pronto va á partir!
Salud! ah que es hermoso caer por darte vuelo,
Morir por darte vida, morir bajo tu cielo,
Y en tu encantada tierra la eternidad dormir.

Si sobre mi sepulcro vieres brotar un dia
Entre la espesa yerba sencilla, humilde flor,
Acércala a tus labios y besa al alma mía,
Y sienta yo en mi frente bajo la tumba fría
De tu ternura el soplo, de tu hálito el calor.

Deja á la luna verme con luz tranquila y suave;
Deja que el alba envíe su resplandor fugaz,
Deja gemir al viento con su murmullo grave,
Y si desciende y posa sobre mi cruz un ave
Deja que el ave entone su cantico de paz.

Deja que el sol ardiendo las lluvias evapore
Y al cielo tornen puras con mi clamor en pos,
Deja que un sér amigo mi fin temprano llore
Y en las serenas tardes cuando por mi alguien ore
Ora tambien, Oh Patria, por mi descanso á Dios!

Ora por todos cuantos murieron sin ventura,
Por cuantos padecieron tormentos sin igual,
Por nuestras pobres madres que gimen su amargura;
Por huérfanos y viudas, por presos en tortura
Y ora por tí que veas tu redencion final.

Y cuando en noche oscura se envuelva el cementerio
Y solos sólo muertos queden velando allí,
No turbes su reposo, no turbes el misterio
Tal vez acordes oigas de citara ó salterio,
Soy yo, querida Patria, yo que te canto á ti.

Y cuando ya mi tumba de todos olvidada
No tenga cruz ni piedra que marquen su lugar,
Deja que la are el hombre, la esparza con la azada,
Y mis cenizas antes que vuelvan á la nada,
El polvo de tu alfombra que vayan á formar.

Entonces nada importa me pongas en olvido,
Tu atmósfera, tu espacio, tus valles cruzaré,
Vibrante y limpia nota seré para tu oido,
Aroma, luz, colores, rumor, canto, gemido
Constante repitiendo la esencia de mi fé.

Mi Patria idolatrada, dolor de mis dolores,
Querida Filipinas, oye el postrer adios.
Ahi te dejo todo, mis padres, mis amores.
Voy donde no hay esclavos, verdugos ni opresores,
Donde la fé no mata, donde el que reyna es Dios.

Adios, padres y hermanos, trozos del alma mía,
Amigos de la infancia en el perdido hogar,
Dad gracias que descanso del fatigoso día;
Adios, dulce extrangera, mi amiga, mi alegria,
Adios, queridos séres morir es descansar.

Sinimulan ni Rizal ang sulating ito sa pamamagitan ng pagsasaad na halos lahat ng uri ng tao na galing sa ano pa mang bansa; mayaman man o mahirap, may liberal na kaisipan o pilit na ikinakahon ng kolonyal na sistema ay naisip na o nagmuni-muni ukol sa kani-kanilang inang bayan. Marahil ito ay bunga ng kadahilanang ang Inang Bayan ay masasabi nating tila isang liwanag na kahit ano pa man ang ibalot dito, ay nagpupumiglas na kumislap tulad ng pagtagos ng mga sinag nito sa bubog na buhay na buhay at likas na madarama.

Batid man niyang palipat lipat siya ng bansa, hindi ito hadlang sa paggunita sa isang dakilang bagay na siya naman talagang dapat pag-ukulan ng pansin at pag-alayan ng pag-ibig. Bagama’t hindi man lubos ang pag-alala o bahagya man lamang ang napukaw sa saloobin at kaluluwa dahil sa tagal ng pagkakahiwalay, hindi ito magsisilibing balakid sa pagbibigay ng pag-unawa sa kanya at paglingon sa ginawang paglingap nito. Malayo man daw ang nararating ng mga nangingibambayan, sa puso nito at isipan ay sadyang mananatili ang pagnanais na mabuksan ang mga mata ng bayan kahit sa pamamagitan lamang ng pag-aalay ng munti tinig na bahagyang makapag-aalis sa mga ulap na bumabalot dito.

Ang ganitong pag-uugali ay natural sa mga tao sapagkat ang pagmamahal sa sariling bansa ay sadyang katutubo. Maari nga bang hindi mahalin ang isang lugar na iyong unang kinagisnan at walang pag-iimbot na nagbigay sa iyo ng masisilungan, buhay, pag-ibig at pag-asa sa hinaharap? Saan ka nga ba makahahanap ng angkang tatanggapin ka sa piling nila at ibabahagi sa iyo ang kanilang mga paniniwala pati na rin ang kanilang mga kuro-kuro at damdamin sa mga bagay-bagay? Ang isa pa marahil ay ang dahilang kahit ano pa ang mangyari sa iyong buhay, maging malungkot man at masalimuot ang iyong kahihinatnan, ang lugar paring ito ang magbibigay ng puwang sa iyong huling hininga tungo sa pagsasauli sayo sa sinapupunan ng lupang iyong pinagmulan at sa huli’y magiging libingan. Datapuwat ano pa mang mukha ng inang bayan ang ipakita sa atin, ay lugod natin itong tatanggapin at ipagbubunyi kahit na isa itong imahen ng pagdurusa, pagka-alipin o ang pang-aabuso at paglapastangan ng mga makapangyarihan at mayayaman.

Dagdag pa rito ay ang katunayan na habang lalong aba at nagdurusa ito ay lalo naman siyang sinasamba hanggang sa punto na ang kaligayahan ay nakakamit sa pagtitiis dahil sa kanya. Halimbawa na lamang ang mga taong naninirahan sa mga liblib na pook at malalayong kapatagan na hindi alintana ang kahirapan ng buhay sa paglilinang ng damdaming makabayan na tulad din ng taong nasa siyudad o ibang bansa na kusa ring babalik sa kanya dahil sa pagkainip at pananabik na mamuhay sa kanyang tinubuang lupa. Patunay lamang na wala nang mas magiging dakila, magiting at wagas sa pagmamahal sa inang bayan.

Marahil nga na ang pag gunita ng nakalipas ang siyang nagpapatibay sa taling bumibigkis sa atin at ng lupang sinilangan kaya hindi dapat pasakitan ng loob ang mga taong nawawalay dito dahil masaklap lamang ang pag-gising sa mga sawimpalad na ito dahil lubos na nilang nararamdaman ang sakit ng pagkakalayo sa inang bayan. Maaaring lumaki, tumanda at mamatay tayo ngunit tulad ng naunang mga talata, ang damdaming ito ay hindi mawawala sa atin tulad na rin ni Napoleon na noong nasa bingit na ng kamatayan ay sinabing nais niyang mailibing sa kanyang Pransya at maski si Ovid na noong hindi na makabalik ng Roma ay itinatak sa isipan na kung hindi man siya maka-uwi sa kinagisnang lupa, ay hayaan sanang ang mga tula niya ang makakita sa kaniyang kapitolyo.

Ito ang inang bayan, at ang pag-ibig sa kanya lalo na’t kapag nakapasok sa puso ay hindi na maaari pang maialis o maglaho. Sapagkat sa pamamagitan ng tunay na pag-ibig nakagagawa tayo ng mga dakilang bagay na walang bahid na personal na interes lalo na’t para sa banal na kadahilanan. Mula sa kasaysayan, alamat at pati na rin sa personal na eksperyensiya ng indibidwal kakikitaan na ito ng haplos ng pagmamalasakit. Maging sa kwento ni Brutus at ni Gonzales na hindi hinayaang ang relasyon sa dugo sa pamamagitan ng kanilang mga anak ang sumira sa ganitong uri ng pag-ibig sapagkat bagama’t walang gantimpala na matatanggap sa ganitong mga pagpapakasakit, ang pawis na mula sa noo ng manggagawa, ang kalyo sa kamay ng mga magsasaka at sa libu-libo pang mga halimbawa na maaari nating ibigay, isa lamang ang pinatutunguhan nito—at iyon ay ang pagtaas sa dambana ng bayan.

Sa mga huling talata ng akdang ito ni Rizal sinabi niya na ang inang bayan ay nasa panganib. Kay dami nang mga ama ang nagbigay ng kanilang buhay sa pagtatanggol nito, hindi iniisip ang pamilyang maiiwan at ang buhay na tinalikuran para lamang sa pagtugon sa sigaw ng pagdurusa. Ipinara ng iba ang kabataan upang magpakadalubhasa at ialay ang angking talento at kaalaman sa pagpapabuti ng kalagayan nito, makapag-alay man lang sana ng kalayaan at kaluwalhatian sa paanan ng kaniyang lupang kinagisnan. Dito ay hindi bulag ang inang bayan, bagama’t tahimik ito at walang kibo sa kasawiang kaniyang mga sinapit, buong dangal niyang ipinagmamalaki ang mga naghandog ng buhay nila sa ngalan ng paghihimagsik sa mapaniil na pamumuno at bulok na sistema.

Tinapos ni Rizal ang akda sa pamamagitan ng pagsasabing kahit ano pa man ang kalagayan nating lahat, nararapat lamang na mahalin natin siya at dapat ikintal sa ating mga isipan ang paghahangad ng kaniyang kagalingan. Sa mga taong nawalan ng mga ama, anak at pamilya, sa mga taong nasira ang mga pangarap at mga mithiin dahil sa buong pusong pagliligtas sa kanya mula sa pagkakagapi, walang mas hihigit pa sa Inang bayan kaya dapat lamang itong bigyan ng pag-ibig na hindi lamang tumitingin sa nakalipas na panahon kundi sa kapakanan nito para na rin sa hinaharap.

Bago natin bigyang puna ang nilalaman ng sanaysay na ito, mabuting malaman muna natin ang mga dahilan kung bakit ito naisulat ni Rizal. Noong ika-12 ng Disyembre, 1888 may isang grupo ng dalawampung kababaihan ng Malolos ang nagpetisyon kay Gobernador Heneral Weyler ukol sa paghingi nila ng permiso upang mabuksan ang isang pang gabing paaralan na magtuturo sa kanila ng wikang Kastila sa pamamatnubay ni Ginoong Teodoro Sandiko. Agad naman itong tinutulan ni Padre Felipe Garcia, na siyang kura ng Malolos noon kaya naman hindi na sumang-ayon ang Gobernador Heneral. Taliwas sa inaasahan nila, hindi ito naging sanhi ng pagkawalang pag-aasa ng mga kababaihan, bagkus ipinagpatuloy parin nila ang paghingi ng permiso at nang sa huli ay pinayagan din sa kondisyon na ang magiging guro nila ay si Senora Guadalupe Reyes.

Naging kapansin-pansin ang pangyayaring ito sapagkat lubhang madalang ang mga ganitong uri ng insidente na nagpapakita ng angking katatagan at determinasyon ng mga kababaihang Pilipina. Isa na marahil sa mga dahilan kung bakit hindi laganap ang pagpupumilit o pagiging agresibo ng mga kababaihan ay sa mga itinalagang “norms o standards” ng simbahan kung paano maging isang “babae” at ang papel nito sa lipunan, alinsunod din sa sistemang “patriarchal” na isinulong ng mga Kastila. Dahil dito, nakita ni Del Pilar, na ang ginawang pagpupursige ng mga kababaihan sa Malolos ay dapat magsilbing ehemplo at inspirasyon hindi lamang sa mga kababaihan kundi sa buong bayan na rin. Agad niya itong sinabi kay Rizal at naki-usap siyang magsulat ito ukol dito, kaya naman noong Ika-22 ng Pebrero, 1889 naipadala na sa Malolos ang liham.

Sa simula ng liham, tinanong kagad ni Rizal sa sarili kung ang pagpapakita ng katapangan ay laganap sa mga Pilipina. Dahil sa tanong na ito, hinalungkat niya ang kanyang mga alaala mula pagkabata at sa huli ay natanto na kaunti lamang ang aabot sa konseptong ito. Oo nga at maraming mga babae na magaganda ang ugali, mapagkumbaba at malilinis ang kalooban ngunit karamihan sa mga ito ay sunud-sunuran lamang sa mga kagustuhan ng mga kura na tila mga halamang pinalago sa dilim. Noong narinig niya ang balita tungkol sa naganap sa Malolos, agad itong nagsaya sapagkat nakita ni Rizal na ang ginawa ng mga kababaihang ito ay ang unang hakbang sa pagsusulong sa kapakanan ng bayan dahil sa pagpapakita nito ng mabuting ehemplo sa iba pang tulad nila dati na naghihintay na maimulat ang mga mata sa katotohanan.

Mula dito, hindi na kinakailangang iyuko ng mga Pilipina ang kanilang mga ulo sa kahihiyan o patuloy na palakihin ang kanilang mga anak sa kasinunggalingan. Tama na rin ang sobrang pagpapakumbaba sa harap ng walang tigil na pang-insulto at paghamak. Ngayon na nila dapat mabatid na hindi magkapareho ang ninanais ng Diyos at nang mga kura, at mas mahalaga dito ay ang pagkakaiba ng depinisyon ng relihiyon. Ang tunay na relihiyon ay hindi lamang nauukol sa pagluhod ng matagal habang nagdadarasal, o ang pagkakaroon ng mga rosaryo, nobena at bibliya ngunit ang mas dapat bigyang pansin ay ang pagkakaroon ng magandang ugali, paninindigan at matuwid na paghusga.

Sa mga sumunod na talata, mapapansin ang pagtalakay ni Rizal sa mali at bulag na pagsunod sa simbahan. Sinabi niya na karuwagan at isang kamalian ang maniwala na ang pagkabanal ay kinabibilangan ng bulag na pagsunod. Ginawa tayo ng Diyos sa kanyang imahe at pagkakatulad at hindi Niya nais na tayo ay niloloko o ginagawang tanga. Kaya naman gusto niyang gamitin natin ang ilaw ng pag-iisip na kanyang ibinigay sa ating lahat. Ang ilaw na ito ang siyang magsisilbing liwanag sa pagtahak natin sa iba’t ibang landas. Isa pang dapat natin tandaan, ay ang pagiging angkin ng mga ilaw na ito. Hindi tayo dapat sumunod sa liwanag ng iba sapagkat ang ilaw na iyon ay para sa kanila lamang. Bakit ba natin kakailanganin pang tumingin sa liwanag ng iba kung tayo mismo ay binigyan na nito? Ayon kay Rizal, kadalasang sinasabi ng mga manlilinlang ay mali ang magtiwala sa sariling desisyon ng mga tao sapagkat lumalabas silang nagkukunwaring mga mensahero ng Diyos. Dahil dito, hindi raw dapat makinig lang sa sariling pagpapasya kundi dapat mas lalo pa sa ibang mga tao. Ngunit sa katotohanan, kahit ano pang pilit ng mga kura na tanggalan tayo ng sariling pag-iisip o kontrolin ang ating mga saloobin, mananatili parin ang konklusyon na kaya nila ito nagagawa sa atin ay dahil sa nakikita nila ang ating mga kahinaan o lalo pa nilang ginagamit sa kanilang panig ang ating pagtatanga-tangahan.

Tinalakay din ni Rizal ang papel ng mga kababaihan bilang mga Ina na siyang nagpapalaki sa susunod na lahi ng mga Pilipino. Kinuwestiyon nya ang uri ng mga mamamayan na mabubuo kung ang ina na nagpalaki sa kanila ay walang alam kundi ang magdasal at mag nobena lamang. Hindi niya ito sinabi bilang pagmamaliit sa kapasidad ng mga kababaihan, sinabi niya ito dahil alam niyang lubhang masunurin ang mga Pilipina at ang ugaling ito ay siyang dahilan kung bakit siya madaling mamanipula ng simbahan. Kung titignan kasi natin ang sitwasyon, kung puro pagluhod, paghalik sa kamay at pagsunod sa mga utos ng pari ang alam na gawin ng bata, anong klaseng Pilipino ito paglaki nila?

Sa aking pananaw, hindi pupulaan ni Rizal ang mga Prayle kung wala itong nakikitang mga hindi magagandang bagay dito kase kung iisipin natin sino nga ba namang tao na nasa wastong pag-iisip ang magagalit nang walang rason? Binanggit niya dito sa sanaysay na kung ang mga prayle ngang ito ay mga representante ng Diyos, bakit hindi sila marunong tumulong sa kapwa? Bakit imbes na gamitin ang pera ng simbahan sa pagpapakain ng mahihirap, ginagasta lamang nila ito sa pagbili ng mga mamamahaling dekorasyon sa altar? Sinabi rin ang ukol sa paghalik sa mga kamay nito na hindi naman daw naging ugali ni Hesus at ang implikasyon na nagpapakita lamang ito ng kanilang egoismo o mataas na pagpapahalaga sa sarili na hindi naman angkop sa kanila sapagkat dapat nga sila maging mapagkumbaba kung tunay at matapat sila sa kanilang tungkulin bilang mga alagad ng Diyos. Dagdag pa dito, hindi dapat nanghihingi ng pera kapalit ng mga dasal nila dahil kung ang Santong si John nga ay hindi nanghingi ng kahit ano mang kapalit sa kanyang pagbibinyag sa ilog Jordan at maging si Hesus na walang hiningi bilang kapalit ng kanyang pagtuturo. Kung palalawakin natin ang larawan na ito, ang nais lamang sabihin ni Rizal ay, ito ang uri ng mga taong sinusunod natin sa lipunan. Sinasabi nilang batid kuno nila kung ano ang nararapat dahil nga sila ang mga pinili ng Diyos upang magsilbing ilaw ng buong sanlibutan. Ang problema nga lang sa ganitong sitwasyon ay hindi nakapagbigay liwanag ang mga prayleng ito sa mga mamamayan bagkus nagpakita lamang ng mga ugaling malayo sa imahe ng Diyos na kulang na lang ay sabihin mong ang Diyos mismo ay nabibili ng pera at maluho sapagkat ganitong klase ang kanyang mga alagad.

Kung pagdudugtungin natin ang dalawang mahahalagang debate dito sa sanaysay, makikita natin ang nais palabasin ni Rizal. Sa aking pananaw, ang akdang ito ay ginawa niya upang lubos na malirip ng mga kababaihan ang kahalagahan nila bilang mga unang impluwensya o tagahubog ng bawat batang pinapanganak maging babae man o lalaki ito. Gusto kasi ni Rizal na mamulat ang mga Ina sa tunay na imahe ng Diyos at hindi sa imaheng ipinapakita ng mga prayle sa kanila. Bukod sa tamang asal, dapat ding ituro ang pagmamahal sa bayan, karangalan at katapatan sa tungkulin. Higit pa rito ang kahalagahan ng edukasyon at pag-aaral sapagkat ang kamangmangan para sa kanya ay isang dahilan ng pagkaka-alipin, sapagkat kung ano ang isip ay gayun din ang tao at ang taong walang sariling isip at pagkatao ay bulag na taga sunod lamang sa iba na parang hayop na susunod sunod lamang sa isang tali.

Maliban pa dito, mayroong pitong bagay na binigyang linaw mi Rizal bilang mga rason kung bakit dapat siya paniwalaan:

Una: nagaganap lamang ang pagiging dominante ng iba kung ang iba ay duwag at mapagpabaya.

Ikalawa: Nagiging kahiyahiya ang isang tao ay kung siya ay natatakot sa mga taong ikinakahiya siya.

Ikatlo: ang pagiging ignorante ang siyang nagdudulot ng pagka-alipin. Kung paano mag-isip ang tao, ay ganito rin ito. Ang indibidwal kasi na hindi nag-iisip para sa kanyang sarili at pumapayag na sumunod na lamang sa iba ay parang hayop na kinokontrol lamang ng tali.

Ikaapat: Ang taong nagmamahal sa kalayaan, ay dapat munang tumulong sa kanyang kapwa sapagkat ang taong hindi tumatanggap ng proteksyong dala ng ibang tao ay makikita sa huli na wala siya nito,tulad na lamang ng mga walis tingting na nawala ang tali at naging magkakahiwalay.

Ikalima: Kung hindi babaguhin ng mga Pilipina ang kanyang moda ng pagkatao, dapat tumigil na ito sa pagpapalaki ng mga anak. Sapat na ang manganak ito pero hindi na dapat ito magsilbing ilaw ng tahanan at humubog ng mga anak sapagkat ipinagkakanulo nila nang hindi nalalaman ang kanilang mga asawa, anak at ang bayan.

Ikaanim: Lahat ng tao ay ipinanganak ng pantay-pantay. Hindi lumikha ang Diyos ng nilalang na magiging alipin o di kaya’y binigyan tayo ng katalinuhan upang magpaloko lamang. Hindi masama ang humanga sa kapwa at higit na paunlarin ang kamalayan at katalinuhan, nagiging masama lamang ito kung nagpapanggap na ito bilang Diyos at ginagamit ang kapangyarihang iyon sa pang-aalipin ng ibang tao ubang sumunod ito sa mga gusto nila na hindi naman tama at makatarungan.

Ikapito: Dapat pag-isipang mabuti kung anong uri ng relihiyon ang tinuturo nila. Maingat ninyong suriin kung ang nais ba ng Diyos ang mga ipinapagawa nila pati na rin ang kanilang mga itinuturo.

Mula dito sa pagtatapos ng sanaysay ni Rizal makikita natin na maraming dapat mabago sa lipunang Pilipino noong panahong iyon. Noong sinumulan kasi tayong sakupin ng mga Kastila, nawala na ang pagiging kritikal ng mga mamamayan. Hindi na nila binibigyang puna o iniintindi ang mga bagay-bagay sapagkat ang gustong mangyari noon ng mga Kastila ay kung ano ang sabihin sa kanila, susunod na lang nang walang mga tanong. Dahil sa ganitong kondisyon ng bansa, nakatulong nang malaki ang ginawang pagpapakita ng determinasyon ng mga kababaihan ng Malolos sa paghingi ng kahit kaunting reporma tulad ng pagpayag sa pagbuo ng paaralan nila doon. Bagamat ang isyu ukol sa pagkatao at ugali ng mga kababaihan ang naging sentro ng sanaysay, hindi natin maikakaila na sa katotohanan, tinatalakay dito ang mga bagay na dapat matutunan o mailagay sa isip ng bawat Pilipino. Isa rin itong mapagpalayang akda sapagkat kitang kita dito ang pagpapahalaga ni Rizal sa intelektwal na kapasidad ng bawat tao na siya namang pilit na kinukondena at kinokontrol ng mga mananakop. Naniniwala ako na noong panahon na iyon, natatakot lamang ang mga tao na paunlarin ang mga sarili nila sapagkat alam nila na masyadong mapagmataas ang mga kastila at kapag nakakakita ito ng mga taong ka lebel nila sa konteksto ng edukasyon at kaalaman, di malabo na tawagin nila itong mga erehe kahit walang sala. Sa aking pagtatapos gusto ko lang sabihin na nakita ko sa liham na ito ang mga bagay na dapat baguhin sa lipunan noon at para sa akin, kung susundin ito ng bawat mamamayan, hindi na maghahari-harian ang mga Kastila at hindi na nila tayo mapasusunod sa mga nais nilang mangyari sapagkat alam natin na kahit ano pa man ang ating gawin, isinusulong lamang nila ang kanilang interes at hindi nang sa mga Pilipino o nang sa Pilipinas.

Tinatamad ka bang basahin ang buong aklat?

Puwes, ito na ang kasagutan sa kabagutan mo.

Kabanata 1: Sa Kubyerta
“sic itur ad astra”
Ganito ang landas ng mga Bituin

Isang umaga ng Disyembre, dumadaan sa Pasig ang Bapor Tabo lulan ang mga pasahero patungong Laguna:

- Mabigat, bilog at halos hugis tabo ang bapor na pinagmulan ng pangalan nito, marusing ang kabila ng pagkukunwaring maputi, ngunit maharlika at kapita-kapitagan dahil sa kabagalan. Isang tagumpay laban sa kaunlaran- isang bapor na hindi naman ganap na bapor; isang organismong hindi nagbabago; hindi buo ngunit hindi mapasusubalian; at kapag nais magpakitang umuunlad, buong kasiyahan nang ipinagmamalaki ang isang pahid ng pintura.

- Mahahalintuad sa Estado sapagkat may hirarkiya ang mga pasahero: Mga intsik at indio sa ibaba kasama ng mga kalakal at mga empleado ng pamahalaan, prayle at mga mahahalagang tao sa kubyerta.

- Kapitan ng Barko: dating marino na pumalaot na sa mga malalaking dagat, bagamat matanda siya ay magiliw at ngayon para bang nag-aalaga na lamang ng bapor na sumpungin, matigas ang ulo at tamad pa.

- Donya Victorina – tanging babaeng nakaupo sa piling ng mga Europeo. Nilait lang Tabo dahil sa kabagalan ng takbo nito at sinabing mas mabuti pa sana kung wala na lang mga Indiong nabuhay sa mundo, hindi alintana na ang mga timonero at ang 99 porsiyento ng mga sakay nito ay mga Pilipino na tulad niya rin (kung tatanggalin ang makapal na kolorete sa mukha at mayayabang na damit.) Nandito siya sapagkat may nakapag sabi na nasa Laguna ang kanyang asawang si Don Tiburcio de Espadana at nais niya itong akiting umuwi sa kanila sa pamamagitan ng kanyang bagong kulot na buhok.

Mga Nasa Kubyerta:

Tatlong Fraile –uurong daw ang buong mundo kapag dumating ang araw na pumunta sila sa kanan

Don Custodio – payapang natutulog at nasisiyahan sa kanyang mga proyekto

Ben Zayb (anagrama ng Ibanez) – isang manunulat na naniniwalang nag-iisip ang Maynila sapagkat siya ay nag-iisip

Simoun – ipinalalagay na tagapayo at tagabulong ng lahat ng kilos ng Kapitan Heneral.

Ang Pagtatalo:

Nakikipagtalo si Padre Camorra ( prayle na mukhang artilyero) kay Ben Zayb at sinasabi ang proyekto ng isang prayle sa Puente Del Capricho na hindi natuloy sapagkat sinabi ng mga alagad ng siyensya na hindi ito ligtas sa sakuna. Kulang daw ito sa tibay at mapanganib.

· Sumabat si Donya Victorina at sinabi na hindi tulay ang mga problema kundi wala kasing mabuting lawa ditto sa Pilipinas,

· Agad na sumagot si Simoun at sinabing madali lang ang solusyon sa problema nila: Humukay ng isang tuwid na kanal mukla sa luwasan hanggang hulo ng ilog, na magdaraan sa Maynila. Ang ibig sabihin nito ay gagawa ng bagong ilog at sasarhan ang matandang ilog. Makakatipid ng lupa, iikli ang paglalakbay, at mapipigil ang pagtubo ng mga balaho.

Sumagot naman si Don Custodio – sino ang gagawa? Kakailanganin ng malaking pera diyan sa proyektong iyan.

Simoun: ang mga preso at salarin ang magtatrabaho at kung kulang pa, lahat ay magtatrabaho at imbes na labinlimang araw lang ang Polo, gawin itong hanggang apat na buwan at pagbaunin na rin ng pagkain ang mga manggagawa

Don Custodio: Natakot at baka raw maghimagsik ang mga tao sa ganyang uri ng panukala.

Simoun: Sa ganitong paraan lamang maisasakatuparan ang malaking proyekto nang maliit ang puhunan. Hindi naman daw nag himagsik ang mga mamamayan ng Ehipto na gumawa ng mga Piramide tulad ng mga taong gumawa ng Koliseo sa Roma.

- Nagpatama pa ito kay Padre Salvi: Ano ang silbi ng mga prayle sa bansa kung hindi nila kayang pigilin ang mga rebolusyon?

Don Custodio: Mag-alaga na lang daw ng mga pato na kakain sa mga maliliit na suso sa ilalim ng lawa para lumalim ito ng walang gumagawa.

Donya Victorina: Nandiri sa mangyayari kapag nangyari ang panukala ni Don Custodio sapagkat dadami ang mga pato na magbubunga ng balot.

Kabanata 2: Ibabang Kubyerta

Basilio – nakatatanda at nakasuot ng itim, estudyante ng Medisina , at kinikilala sa kaniyang mabuting panggagamot at kahanga-hangang pag-aalaga sa may-sakit.

Isagani – higit na mataas, higit na malusog bagamat mas nakababata kay Basilio. Isa ito sa mga makakata kung hindi man mambebersong lumitaw sa taong iyon sa Ateneo, may kakaibang ugali, karaniwang ayaw makipag-usap, at malimit sumpungin at hindi kumikibo.

- Kinakausap si Basilio ni Kapitan Basilio tungkol sa kalagayan ni Kapitan Tiago. Malubha na kasi si Kapitan Tiago sa opyo at dagdag pa nilang pinag usapan ang tungkol sa Academia de Castellano kung saan puro balakid ang mga naitanong ni Kapitan Basilio

Paano makukumbinsi na pahintulutan: Niregaluhan si Padre Irene ng isang pares na mga kastanyo para tumulong sa pagkumbinsi.

Pondo? Magbibigay ng isang real ang bawat mag-aaral

Propesor? Mga Filipino ang kalahati at mga Peninsular ang kalahati

Lugar? Ibinigay ni Makaraig ang isa sa mga bahay niya upang gawing paaralan

Dito nalaman na si Don Tiburcio ay nagtatago pala sa bahay ng Tiyuhin ni Isagani na si Padre Florentino.

Pakikipag-usap ni Simoun:

Inalok niyang uminom ang dalawa ng serbesa sapagkat sabi nga ni Padre Camorra ay mabuting uminom nito, ngunit tumanggi si Isagani at Basilio. Sumagot si Basilio na kung tubig na lang siguro ang iniinom ni Padre Camorra ay titigil ang mga usap-usapan tungkol sa kanya. Ang sagot naman ni Isagani ay: “ napakatamis ng tubig at naiinom, bagaman lumulunod sa alak at serbesa at pumapatay sa apoy. Nagiging singaw kapag pinainitan; kapag naligalig, nagiging karagatan na minsan nang pumuksa sa sangkatauhan at yumanig sa dibdib ng mundo!”

- dito tinawag ni basilio na Eminensya Negra o tagapayong Capuchino/ Eminensya Gris ---si Simoun ng Kapitan Heneral

Si PADRE FLORENTINO:

Siya ang klerigo na tiyuhin ni Isagani

Mabuting kaibigan ng kanyang ina ang arsobispo kaya ipinangakong magiging saserdote ito. Sa gulang na 25, inorden siya nang arsobispo at noong namatay ang kanyang ina, iniwan sa kanya ang lahat ng kayamanan nito. Ilang linggo bago ang kanyang unang misa, nagpakasal sa iba ang kanyang mahal at dahil dito ay inilubog niya ang kanyang sarili sa kanyang parokya, at itinalaga sa sarili ang tungkulin sa kanyang mga nasasakupan. Nang maganap ang pangyayari noong 1872, iniwan niya ang kanyang parokya at nagretiro. Inampon niya ang kanyang pamangkin na si Isagani ( na sabi ng iba ay anak niya sa dating katipan nagn mabalo ito at ang ibang naka aalam naman ay nagsabing: anak daw ito ng isa niyang pinsan sa Maynila.

Kabanata 3: Mga Alamat

Ich weiss nich was sol les bedeuten
Dass ich so traurig bin!
“Hindi ko batid ang kahulugan kaya lubha kong ikinalulumbay”

MGA ALAMAT:

1. Donya Jeronima – dati siyang kasintahan ng isang estudyante na nangakong magpapakasal sa kanya. Matagal siyang naghintay ngunit nakalimot ito kaya naman siya ay tumaba nang lubusan. Isang araw nakatanggap na lamang siya ng balita na arsobispo nap ala ang dating kasintahan at nang puntahan niya ito upang tuparin ang dating pangako, ngunit sa huli ay imposible na itong mangyari kaya naman nag-utos na lamang ang arsobispo na gumawa ng kweba para kay donya Jeronima. Sa sobrang katabaan daw nito, kailangan pang tumagilid para makapasok ito sa kweba at naging bantog din siyang engkantada, sapagkat may ugali daw itong maghagis sa ilog ng mga pinggan at kubyertos na pilak.

2. Buwaya na naging bato – nanalangin kay San Nicolas ang isang Tsino noong tumaob ang bangka niya at nasa aktong sasagpangin ng mga buwaya.

3. Alamat ng Malapad na Bato

4. Ang pagkamatay ni Ibarra

Kabanata 4: Kabesang Tales

* Naninirahan sila dati sa pusod ng gubat. Si Tandang Selo, Telesforo –kanyang asawa at 3 anak. Isang araw hinawan nila ang gubat sa may hangganan ng bayan sapagkat akala nila’y wala naman itong may-ari at sa pangyayaring ito namatay ang kanyang asawa at panganay na anak dahil sa matinding lagnat. Noong umpisa walang pumapansin sa kanila nguning nang aani na sila sa unang pagkakataon, isang korporasyong relihiyoso na may-ari ng mga lupain sa karatig-bayan ang umangkin sa kanilang taniman at iginiit na sakop ito ng hangganan nila. Bagama’t hindi ito binawi kina Tales, pinagbayad naman sila ng taunang buwis na 20 o 30 piso.

* Pumayag sila at nagbayad hanggang sa tumaas ng tumaas ang singil at ginawa siyang Kabesa o taga kolekta ng buwis. Dahil dito naglugi siya ng malaki sapagkat pag may mga hindi nagbabayad, siya din ang nagpupuno dito galing sa kanyang sariling bulsa. Isinali sa Itinaas ang upa sa dalawandaang piso at dito na tumutol si Tales. Sinabi niya na hanggang walang nakakapaghukay at nakakapag araro sa lupa niya ng dugo at nawalan ng asawa at anak, hindi niya ito ibibigay.

* sinampahan niya ito ng asunto at inubos ang pera sa pag arkila ng mga abogado. Hindi na nakapag aral si Juli sa Maynila at hindi rin natubos si Tano sa hukbo ng pag ka gwardiya sibil. Sa kahuli hulihan, nakidnap si Tales at humingi ang mga tulisan ng limangdaang piso kapalit ng kanyang paglaya. Ibinenta nila Juli at tandang Selo ang lahat ng kagamitan nila ngunit kulang parin kaya namasukan si Juli kay Hermana Bali upang punan ang 250 Piso na kulang.

Kabanata 5: Ang Nochebuena ng Isang Kutsero

Sinong – ang kutsero ni Basilio na kinulata ng mga guwardiya SIbil sapagkat naiwan niya ang kanyang sedula.
Mga Santo sa Prusisyon:
Matusalem
Gaspar, Baltazar, Melchor
San Jose
Birheng nakasuot ng Divina Pastora

Kabanata 6: Basilio

Madilim ang gabi at si Basilio ay patuloy na naglalakad tungo sa kadiliman, makalipas ang kalahating oras sumapit siya sa isang batis kung saan may nakatindig na tila punso sa kabilang pampang nito at isang maitim at walang hugis na bunton na mistulang isang bundok sa kadiliman. Tumawid si Basilio tungo rito sapagkat sa tabi ng gumuhong pader ay ang isang puntod na sadyang banal para kay Basilio –ang puntod ng kanyang ina.
13 taon na ang nakalipas nang mamatay ang kanyang ina sa gitna ng matinding pagdaralita. Sugatan at iika-ika itong nakarating sa pook na ito sa paghahabulan nila. Hibang at tigib sa takot, dito ito binawian ng buhay at may dumating na lalaking nag-utos na lamang kay Basilio na kumuha ng mga panggatong. Sumunod siya at nagbalik, at nakita niya na may isa pang di kilalang lalaki na nasa tabi ng bangkay ng nauna. Tinulungan siya nitong magparikit ng apoy na pagsusunugan nila ng bangkay ng di kilalang lalaking namatay, at humukay sa libingan ng kanyang ina. Matapos ay inabutan siya ng salapi at inutusang tumakas.

History ni Basilio:

Nilisan niya ang lugar na ito at nagtungong Maynila upang magpaalipin sa mga mayayaman upang sabay nito ay makapag-aral. Nakipagsapalaran siya sa pagpunta hindi alintana ang gutom. Dumating siya sa Maynila na nanlilimahid at may sakit—nagbahay bahay siya upang ialok ang kanyng paglilingkod ngunit walang tumatanggap sa kaniya dahil nga naman isa itong paslit na probinsyanong may sakit na wala man lang alam ni isang salitang Espanyol. Nawalan siya ng pag-asa at ilang ulit siyang natuksong magpasagasa na lang sa mga karwaheng dumadaan. Isang araw, nakita niya ang karwahe nina Kapitan Tiago at Tiya Isabel at dahil sa malungkot si Kapitan Tiago sa pagkakapasok ni Maria Clara sa Beateryo, tinanggap siya bilang utusan, walang upa ngunit makapag-aaral siya kailanman niya gustuhin sa San Juan de Letran.
Pumasok siya sa unang taon ng pag-aaral ng Latin kahit na gusgustin at bihis dukha; pagkakita ng kanyang mga guro sa kanyang ayos, nilayuan na siya pati ng kanyang mga kaklase. Sa loob ng walong buwan ng pag-aaral, tangging ang pangalan niya lamang sa listahan ang masasabing palatandaan na parte siya ng klase sapagkat ni minsay ay hindi ito tinawag o tinanong ng guro.
Pag darating ang pasko at babalik sa Sandiego si Kapitan Tiago, sinasama siya at doon niya sinasabi sa puntod ng kaniyang ina ang mga hinanakit niya at problema. Nagsikap siya at isinaulo ang lahat ng mga aralin kahit na hindi niya naiintindihan ito. Pumapasok kse noon ang mga bata sa kolehiyo hindi upang matuto kundi upang matapos ang kurso. At kung maisaulo nila ang mga aklat, wala nang maaari pang hingin kaya’t nakapapasa sa pagtatapos ng taon.
Sa pamamagitan ng pagsagot na wala man lang iniwang kuwit, nagtamo siya ng marking aprobado sa labis na pagkamangha ng mga tagasulit. Sa ikalawang taon niya, dahil nanalo ng malaki ang manok ni Kapitan Tiago na ipinalaga sa kanya ay binigyan siya nito ng malaking pabuya na agad naman niyang ibinili ng sapatos at sombrerong fieltro.
Nabago ng bahagya ang kanyang palad pagtuntong niya sa ikatlong taon; Naging gurop niya ang isang dominikong masayahin, palabiro at mapagpatawa sa mga mag-aaral, may katamaran sapagkat sa ilang kinalulugdang mga mag-aaral niya ipinauubaya ang mga aralin. Isang araw napag tripan siya ng guro (sapagkat sa isip nito ay may pagka-kulangkulang si Basilio kaya’t tinangka niyang patunayan ito as pamamagitan ng pagtatanong dito tungkol sa aralin). Ang problema nga lang nasagot ito ni basilio nang walang pagkakamali kaya binansagan siyang loro ng guro, at nagbigay pa ng patawa sa klase at nagtanong pa ulit kay Basilio upang patunayan na maaliw nga sila. Mabuti na lamang at marunong na noon si Basilio ng Kastila kaya’t sumagot ito na hayag ang hangaring hindi magpapaphalakhak sa kahit sino. Dahil dito, hindi na siya tinawag pang muli.
Noong ikaapat na niyang taon, naipasa parin niya ang Latin kahit na natukso itong isuko na ang pag-aaral May isang guro doon na itinuturing bilang pantas, dakilang makata, at may maunlad na pagkukuro. Isang araw na kasamang namamasyal ang mga mag-aaral, napaaway ito sa ilang kadete na humantong sa isang labo labo at hamunan. Sa pagkakataong ito, sinabi ng guro na ang mga sasali sa sagupaan sa darating na linggo na iyon ay bibigyan niya ng mga matataas na marka, at napatanggi si Basilio sa isa sa mga labanan na iyon. Dahil dito at sa kanyang pagsisikap nagtamo siya ng grading sobresaliente na may kasama pang medalya noong taong din yon. Sa nakitang ito, inudyukan siya ni Kapitan Tiago na lumipat sa Ateneo Municipal na nasa tugatog ng katanyagan noon.
Tinapos niya ang kanyang Batsilyer sa gitnan ng kasiyahan ng kanyang mga propesor, ipinagmalaki sya ng mga ito at inanyayahan pang daanin sa isang pagsusulit si basilio ng mga huradong Dominiko
Noong una nais siyang maging abogado ni kapitan Tiago ngunit mahabang salaysayin pa ito bago ito maging abogado at pagkatiwalaan ng mga kliente dito sa Pilipinas kaya naman pumayag na itong mag medisina si Basilio sapagkat naisip niya na nakakapagtistis na si basilio ng mga bangkay kaya’t magagamit ito sa lason na ilalagay sa tari ng kanyang panabong na manok ( dugo ng Intsik na namatay sa sipili).
Ipinagpatuloy ni Basilio ang kanyang pag-aaral at sa ikatlong taon ay nakapanggagamot na, kaya naman kumikita na siya ng sapat upang makapagbihis ng marangal at upang makapag-impok ng kahit papaano. Huling taon na niya ngayon at dalawang buwan na lang ay magiging ganap na doctor na siya. Pakakasalan niya si Juli at siya rin ang magbibigay ng speech sa kanyang graduation

Kabanata 7: Simoun

Malapit sa puntod na pinanggalingan ni Basilio may nakita siyang di kakilalang lalaki sa malayo at yun ay si Simoun. Naghuhukay ang alahero, walang suot na salaming asul kaya naman nagbago ang anyo nito. Kinilabutan si Basilio dahil alam niyang ito rin ang di kilalang lalaki na humukay ng paglilibingan ng kanyang ina labintatlong taon na ang nakalipas, higit na matanda nga lamang ngayon, may puti na ang buhok, maybigote at balbas ngunit iyon parin ang mga mata nito at ang mapanglaw na mukha.
Naisip niya na samakatuwid na ang namatay o naglaho na tagapagmana ng lupaing ito ay walang iba kundi ang alaherong si Simoun—napagtagpi-tagpi na ni Basilio na si Simoun nga si Crisostomo Ibarra.
Nilapitan niya ito at tinanong kung may matutulong siya. Sa pagkagitla ni Simoun, tinanong niya si basilio kung alam ba niya kung sino siya at sumagot si Basilio na isa raw siya sa mga taong itinuturing niyang banal sapagkat 13 years ago tumulong ito sa kanya sa paglilibing ng kanyang ina. Sumagot si Simoun na taglay ni Basilio ang lihim na maaaring makasira sa kanyang mga balak.

History of Simoun:

Siya nga ang may sakit at kalunos-lunos na nagtungo rito 13 years ang nakalipas upang mag-ukol ng huling pagpapahalaga sa isang dakilang kaluluwa na maringal na yumakap sa kamatayan alang-alang sa kanya. Sinawi ng isang pusakal na sistema, naglagalag si Simoun sa iba’t ibang part eng mundo upang magpayaman at maisakatuparan ang kanyang mga balak. Nagbalik siya upang wakasan ang sistemang ito sa pamamagitan ng lalong pagpapadali sa pagkabulok nito.

Kabanata 8: Maligayang Pasko

Napipi si Tandang Selo dahil sa masalimuot na sinapit ng kanyang pamilya.

Kabanata 9: Ang mga Pilato

àNaipatalo ang kaso ng asundo na isinampa ni Tales
àLaging pinagdadasal ni Hermana Penchang si Juli at pinag nonobena
àLumuwas si Basilio ng Maynila para tubusin si Juli

Kabanata 10: Karangyaan at Karalitaan

-Hiniling ni Simoun na makituloy siya kina Tales upang doon maganap ang bentahan ng mga alahas niya.
àKapitan Basilio, Sinang, Hermana Penchang –mga bisita noong gabi na namimili sa samut saring mga alahas na ipinapakita ni Simoun.

- Sumulat si Tales: Kinuha niya ang rebolber ni Simoun at ipinalit ang relikaryo ni Maria Clara na ibinigay ni Basilio kay Juli. Sumali na ito sa mga tulisan at namundok

-Dumating ang mga guwardiya sibil at dahil wala si Tales (Telesforo Juan de Dios) si Tandang Selo ang dinakip
àKinagabihan, natagpuang patay ang asenderong fraile at ang bagong kasama, basag ang bungo at puno ng lupa ang bibig. Sa bayan naman, natagpuang patay ang asawa ng kasama na ginilitan ng leeg at may lupa rin sa bibig. Sa papel na tabi nito may pangalang Tales na isinulat sa dugo na matatagpuan.

Kabanata 11: Los Banos

-Nangangaso ang Kapitan Heneral ngunit wala namang dumaraang hayop kaya sa huli ay napilitan itong bumalik sa bahay upang makapag pahinga at gumawa ng trabaho.

-naglalaro sila ng baraha, sina Padre Irene, Padre Sybila at ang kapitan heneral, nagpapatalo naman ang mga fraile.

- Panukala ukol sa armas: Pahintulutan ang pagbili ng lahat ng hindi sais milimetrong armas de salon
àTitser sa Tiani: mareklamo daw ito at dapat suspendihin. Lahat daw ng hihingi ng tulong ay sususpendihin sabi ng kapitan heneral.

-Proyekto ni Don Custodio: magkakaroon ng mga eskwelahan nang hindi gumagastos ng isang kusing ang pamahalaan kung gagamiting mga eskwelahan ang mga sabungan kahit lamagn Lunes hanggang Biyernes.
à Akademiya sa Wikang Kastila: sinabi ni Padre Sibyla na isa raw itong rebolusyon sa selyadong papel na ipinagtanggol naman ni Padre Fernandez (guro ni Isagani) at ni Padre Irene. Lumabas ang mga pangalan nila Makaraig, Isagani at Basilio sa usaping ito.

- Padre Camorra: Hindi daw dapat matuto ang mga indio ng Kastila sapagkat pag marunong na sila makikipagtalo na ito sa kanila. Dapat lamang sa mga Indio ay sumunod at magbayad. Hindi sila dapat makialam sa interpretasyon ng kung ano ang sinasabi ng mga batas at mga libro.
à Nalaman ni Padre Camorra ang ginawang pag petisyon ni Juli para sa paglaya ni tandang selo at tinulungan ito.

Kabanata 12: Placido Penitente

-Mga taga Ateneo – mabibilis lumakad, may hawak na aklat at kuwaderno, abala at iniiisip ang kani-kanilang mga leksyon, nakadamit ng parang europeo ang ilan.

-Letranista – nakadamit Filipino at higit na kaunti ang dalang aklat

-Juanito Pelaez – kaklase ni Placido na anak ng isang mestisong Espanyol na negosyante. Kaibigan ni Padre Camorra at kasama nitong nangharana noong bakasyon.

-Dumating ang karwahe ni Paulita Gomez, lahat ay natulala at nakatingin at namumutla si Isagani.

-Tadeo – bagamat lakwatsero at mahilig magpalusot na may sakit o di kaya’y may gagawin para hindi lamang maka pasok sa klase ay pumapasa at sinasabing mahal ng mga propesor

- Nahuli si Placido sa klase at nagdabog pa sa pagpasok kaya naman sinabi ng guro na magbabayad ito.

Kabanata 13: Klase sa Pisika

- Padre Millon –guro ni Placido noong umagang iyon; pinakakabisa ang lahat ng nsa libro.

-May natutulog sa klase na nahuli ng guro kaya naman inulan ito ng tanong at noong minsay sumabat si Juanito, napasa ito sa kanya at humingi ng tulong kay Placido. Nahuli ni Padre Millon na tinutulungan ni Placido si Juanito kaya naman ito ang tinanong ng tinanong. Sa huli ay napuno na si Placido at sinabing walang karapatan ang pari na magsalita ng ganoon. Wala daw itong karapatang mang alipusta ng kapwa at bigla na lang umalis ito ng klase.

Kabanata 14: Isang Bahay ng mg Estudyante

-Ito ang bahay ni Makaraig: malaki, maluwang at may dalawang palapag na entresuwelong may mga eleganteng rehas.

-Pinag-uusapan nila yung naging resulta nang petisyon nila kung nanalo ba si Padre Sibyla o si Padre Irene sa pagkuha ng panig ng kapitan heneral

- Pecson – pesimistiko; isang tabatsoy na may tawang sinluwag ng isang bungo—nagsasalita tungkol sa panlabas na impluwensya kung nasangguni nab a kay Obispo A, Padre B etc.

-Sandoval –peninsular at liberal; Nirerespeto ang mga Fraile at ang kapitan heneral

-Iniwan sa Comision Superior de Instuccion Primaria ang petisyon nila na pamumunuan ni Don Custodio

-Mga paraaan ng pagkumbinsi: ang bailarinang si Pepay o ang abogadong si Senyor Pasta (may burdadora). Pupuntahan daw muna ni Isagani itong si Senyor Pasta bago gawin ang Plan B.

Kabanata 15: Si Senyor Pasta

- Ikinuwento ni Isagani kay Senyor Pasta ang kanilang sitwasyon at ang naging reaksyon nito ay mapanganib daw ang ganyang uri ng mga petisyon, mas mabuting hayaan daw na gobyerno ang kumilos.

Kabanata 16: Mga Hapis ng Isang Tsino

- Naghahangad na magtatag ng isang konsulado para sa mga Intsik si Quiroga kaya naman nagdaos ito ng hapunan sa itaas ng kaniyang malaking bazaar sa Kalye Escolta.

-Pumayag ito sa kasunduan nila ni Simoun sapagkat sa dami ng utang nito, kapag pumayag siya sa gusto ni Simoun, ang 9,000 piso na utang nito ay magiging 7,000 na lang. Papayag lamang siya na ilagay sa bodega ang mga armas na kakailanganin ni Simoun.

Kabanata 17: Ang Perya sa Quiapo

-Tuwang tuwa si Padre Camorra sa dami ng mga nag gagandahang mga babae kaya naman nakukurot na niya si Ben Zayb.
àDumating si Paulita kasama si Donya Victorina. Nababalisa si Isagani sa dami ng nakatingin sa mga tao. Parang sa bawat pag titig ay nababawasan ang kagandahan ng kasintahan niya.

-Mr Leeds –may-ari ng palabas na kaibigan ni Simoun

Kabanata 18: Mga Panlilinlang

-Ninais na patunayan ni Ben zayb na optikal ilusyon lamang ang palabas na ulo. Sinabi niya na puro lamang ito salamin ngunit nang inspeksyunin ay walang nakita.

-nagtatago si Padre Irene: nag suot ng bigote

-Nagpakita si Imuthis (na nakaharap kay Padre Salvi) na isinilang daw sa panahon ng Amasis at pinatay sa panahon ng pananakop ng mga Persas. ( similar ang kwento kay Ibarra kaya naman nasindak si Padre Salvi at nahibang sa takot.
Kinabukasan umalis na ng bansa si Mr Leeds patungong Hong Kong

Kabanata 19: Ang Mitsa

-Nakikipag-usap si Kabesang Andang kay Placido at nagmamaka awa na bumalik ito sa unibersidad.

- Yung dating Maestro na sinuspindi ay naging taga gawa ng pulbura

-Sinabi na ni Simoun ang mga plano niya kay Placido at ang hudyat na unang putok ng kanyon. Umalis si Placido na sigurado na sa kanyang pagsali sa rebolusyon.

Kabanata 20: Ang Ponente

-Don Custodio de Salazar y Sanchez de Monteredondo kilalang Buena Tinta ( “Mapagkakatiwalaan ang sasabihin”)

- Kilala sa mga ideya nito: tulad na lamang ng panukala nito sa Maynila na gumamit na ilawang de gaas kapalit ng ilawang langis ng niyog. Dahil dito, namatay ang industriya ng niyog at kung may kumita man, isang konsehal lamang ito.

Kabanata 21: Mga Ayos-Maynila

Sa kabanatang ito, makikita ang hitsura ng Maynila kapag mayroong mga dumarayong dayuhang palabas. Maraming tao sa teatro ng Variedades sapagkat mayroong pagtatanghal ang isang nagngangalang Ginoong Jouy. Ang palabas ang isang dulang Pranses na pinamagatang “Les Cloches de Corneville”. Ika-pito at kalahati pa lamang ng gabi ay wala ng tiket kaya’t pati si Padre Salvi ay wala na rin daw makuha. Sa “entrada general” ay may mahabang pila ng mga tao na nagnanais pang pumasok. Ang dulaan ay nagliliwanag ng mabuti, may mga bulaklak at halaman sa mga pintuan at bintana at may makapal na tao na parang kalamay na hinahalukay kung saan maririnig ang mga tawanan, bulungan at batian.
Sa kabanatang ito, makikilala natin ang dalawang bagong tauhan. Ang una ay si Camaroncocido. Siya ay mapapansing tila di-kahalo sa mga nag-uumpukang tao. Siya ay mataas na lalaking payat, marahang lumakad na parang kinakaladkad ang isang paa na tila naninigas, abuhin ang kulay ng kanyang buhok na mahaba at kulot sa dulo na wari’y buhok ng isang makata. Nakasout siya ng isang amerikanang kulay-kape at pantalong pari-parisukat ang guhit at mayroon din siyang sombrerong “hongo de arte”. Siya raw ay anak ng isang tanyag na angkang Kastila ngunit nabubuhay na tila isang pulubi.
Ang ikalawa ay si Tio Kiko. Siya naman ay isang matanda at pandak na lalaki. Mainam daw siyang kabaligtaran ni Camarococido. Mayroon siyang takip sa ulong sombrero de copa, nakadamit ngt lebitang maluwang at napakahaba ngunit ang kanyang pantaloon ay napaka-ikli, nakasapatos ng yaong malalaki ng marinero, may balbas at patilya na mapuputi at kayumanggi ang balat. Nabubuhay siya sa pagdidikit ng mga kartel, paglalathala at pagbabalita ng mga palabas.
Ayon kay Camaroncocido, ang mga prayle sa pamumuno ni Padre Salvi, at ang mga hindi pari, sa pamumuno ni Don Custodio, ay tutol sa pagtatanghal ngunit sa totoo raw ay nagnanais ring makakita ng mga naggagandahang babae sa pagtatanghal. Ngunit ang ilan ay sang-ayon naman daw katulad ng mga opisyal ng hukbo at pandigmang-dagat, ayudante ng Heneral, mga kawani at matataas na tao, mga taong nakadalaw na sa Paris, mga lalaking wala pang katipan at yaong mga nagsasabing sila ay bihasa sa salitang Pranses.
Naririto rin si Padre Irene na nagtutungayaw sa operetang Pranses. Makikita rin dito si Ben-Zayb na nangangatal sapagkat natatakot na mahulian siya ng kamalian sa kanyang pagbabasa ng salitang Pranses.
Napuna dito ni Camarococido ang ilang taong hindi kilala na aali-aligid sa teatro. Nakita niya rito ang isang pulutong na tila may kausap na naka-anyong militar at ito ay si Simoun. Sa kabanatang ito, maaaring ang pag-aalsa ay magsisimula na sapagkat dito narinig ni Camarococido ang mga salitang “ang hudyat ay isang putok” ngunit siya ay nagkibit-balikat lamang.
Makikita rin sa kabanatang ito si Tadeo, na kung saan, lubos ang kanyang pagpapasikat sa kanyang bagong kasama. Ipnangangalandakan niya na kilala niya halos ang lahat ng mga taong sikat na nasa dulaan ng gabing yaon. Hindi siya makapasok sapagkat naubusan na siya ng tiket. Sa bandang huli, dumating sina Macaraig, Sandoval, Isagani at Pecson. Si Basilio ay mayroon daw gagawin kaya’t hindi ito nakasama, dahilan upang ang tiket nito ay mapunta kay Tadeo.

Kabanata 22: Ang Palabas

Sa loob ng teatro ay punong-puno ng mga tao. Halos iilan na lamang ang mga bakanteng upuan ngunit hindi makapagsimula ang palabas sapagkat hinihintay ang Kapitan Heneral. Sinasabing ang Kapitan Heneral daw ay manonood ng palabas na maaaring bunga ng dalawang dahilan: ito ay hinahamon ng simbahan, at ito ay may pagnanasa lamang na makakita.
Sa loob ay naroroon din si Don Primitivo na naupo sa isang butaka at ayaw ng umalis kahit dumating na ang may-ari. Ang pagmamatigas ni Don Primitivo ay nagdudulot ng kaguluhan at kasiyahan sa mga taong naiinip.Habang nagagnap ito ay biglang tumugtog ang marcha real sapagkat dumating na ang Kapitan Heneral.
Nasa loob din ng dulaan si Pepay. Siya ay kinuntsaba ng mga estudyante at siyang gagamitin kay Don Custodio upang palambutin ang puso nito. Naroroon din si Don Manuel, na panay ang pasaring kay Don Custodio dahil ang huli ay kalaban ng una sa “ayuntamiento”. Si Macaraig ay nakikipag-tinginang maigi kay Pepay dahil tila may nais pa itong sabihin. Si Sandoval naman ay kararating lamang sa kanilang upuan buhat sa ibang palko. Siya ay isa sa mga sumasang-ayon na ang tagumpay ay makakamit nila samantalang si Pecson ay naniniwalang wala silang mahihita sa lakad nila. Si Isagani ay pangiti-ngit lamang at malamig ang pagtanggap sa mga pagbati sapagkat nakita niya kani-kanina si Paulit na kasama ni Doña Victorina at Juanito Pelaez. Napukaw lamang sa sarili si Isagani dahil sa malakas na palakpakan sapagkat magsisimula na ang palabas.
Makikita rito ang ilan sa mga artista sa palabas gaya ni Gertrude, na isang napakagandang babae na sumusulyap sa Kapitan Heneral. Naririto rin si Serpolette, isang kaiga-igayang babae na taglay ang matapang nanghahamon na anyo. Ilan pa sa mga kasama nila ay sina Germaine, Grenicheux, Gaspard at Lily.
Sa palabas ay kakikitaan ng kahalayan at pagnanais sa kababaihan ang mga kalalakihang tulad nina Don Custodio, Tadeo, Macaraig at Pecson ngunit sila ay nalungkot sapagkat hindi itinanghal ang hinihintay nilang “cancan”.
Sa kabanatang ito, nagsimula ang pagkakagusto ni Doña Victorina kay Juanito sapagkat ito raw ay lalaking-lalaki at maginoo.

Kabanata 23: Isang Bangkay

Si Simoun at Basilio ay wala sa pagtatanghal. Si Basilio ay abala sa pag-aalaga kay Kapitan Tiyago na noo’y lubos nang nahuhumaling sa opyo. Nagtatalo ang damdamin ni Basilio kung bibigyan niya ba o hindi si Kapitan Tiyago sapagkat sinasaktan siya nito kapag kakaunti ang ibinigay niya ngunit makasasama naman kung patuloy niyang bibigyan.
Nag-aaral si Basilio ng kanyang mga aralin sa medisina ngunit ang ilan sa mga aklat na nasa tabi niya ay hindi man lamang niya binubuklat. Maya-maya ay dumating si Simoun na matagal ng hindi dumadalaw kay Kapitan Tiyago. Nabanggit dito na si Simoun ang nagbigay kay Basilio ng ilang mga aklat na pang-rebolusyonaryo na hindi naman binabasa ni Basilio. Dito ay muling naungkat ang pinag-usapan nila sa kagubatan, ang paghihikayat ni Simoun na sumali si Basilio sa himagsikan. Ngunit matigas pa rin sa pagtanggi si Basilio. Binanggit ni Simoun na kung si Basilio ay tutulong, siya raw ang aatasang kumuha kay Maria Clara sa kumbento. Ngunit sinabi ni Basilio na kamamatay lamang ni Maria Clara kaninang umaga. Sa pagkakabanggit na ito ay nagitla si Simoun at walang imik na umalis.
Sa kabanatang ito, tinukoy ni Basilio si Simoun bilang isang binatang mayamn, bihasa, Malaya, nakapagpapasya sa sariling kabuhayn at may magandang kinabukasan. Sa kabilang banda, si Maria Clara naman daw ay babaeng sing-ganda ng isang pangarap, malinis, lipos ng pananalig at walang kamalayan sa lakad ng kamunduhan.

Kabanata 24: Mga Pangarap

Katulad ng kabanata nina Crisostomo Ibarra at Maria Clara, at Elias at Salome sa Noli Me Tangere, ito ay kabanata rin ng dalawang magkatipan, sina Isagani at Paulita Gomez.
Buhat ng magkatampuhan sa naganap na palabas (sapagkat si Isagani ay nagselos kay Juanito at si Paulita ay nagselos sa panonood ni Isagani sa mga artistang Pranses), nag-usap ang makasintahan na magtatagpo upang mag-usap. Dito, nagkaroon sila ng pagkakataong magpaliwanag sa isa’t isa.
Ang mga pangarap na tinutukoy dito ay ang pangarap ng mga estudyante na maitatatag ang Akademya ng Wikang Kastila at gayon din, ang pangarap ni Doña Victorina na makapiling at makasal siya kay Juanito Pelaez. Sa una, dahil sa kagustuhan ni Isagani na maisakatuparan ang kanilang mga balak, nakipagkasundo siya kay Paulita na hindi na ito makikipagtipan sa huli. Ayaw raw maging sagabal ni Isagani sa mga pangarap ni Paulita. Sa ikalawa, dahil pangarap nga ni Doña Victorina na makasal kay Juanito Pelaez, payag raw ang una na si paulita ang makatuluyan ni Isagani upang masolo niya si Juanito.

Kabanata 25: Tawanan at Iyakan

Ang mga kabataan ay nagtipon sa “Pansiteria Macanista de Buen Gusto”. Dito ay nagkakatawanan sila at nagbibiruan ngunit halatang pilit sapagkat sila rin ay kinabakabahan sa maaaring maging katugunan ni Don Custodio sa kanilang hiling. Sa pangalawang pagkakataon, wala muli rito si Basilio na ayon kay Tadeo ay marami raw lihim na nalalaman..
May mga handang pagkain dito at ang mga ito ay inialay nila sa mga ilang taong kilala. Ang “pansit lanlang” ay inialay nila kay Don Custodio dahil katulad daw ng huli, ang pansit lanlang ay maraming sahog. Ang ikalaw ay ang “lumpiang intsik” na inialay nila kay Padre Irene ngunit ang ilan ay tumutol sapagkat si Padre Irene ay hindi raw kumakain ng ilong ng baboy. Ang ikatlo ay ang “tortang alimango” na inialay naman nila sa nga prayle dahil daw sa kanilang “pagka-alimango”. Ang huli ay ang “pansit gisado” na inialay nila sa pamahalaan at bayan ng Pilipinas. Nararapat lamang daw na ito ay sa Pilipinas ipatungkol sapagkat hindi raw kilala sa Tsina ni sa Hapon ang pansit. Ang ilan ay nagmungkahi na ialay ito kay Quiroga na nagnanais magtatag ng konsul. Ang ilan ay nais itong ialay sa Eminencia Negra, na siya naming si Simoun. Dahil dito, ang mga kabataan ay nagkagulo kaya’t inatasan ni Macaraig si Tadeo na magtalumpati. Tinutulan naman ni Sandoval ang talumpati ni Tadeo sapagkat ito raw ay halaw sa talumpati ng Puno ng kanilang Liceo ngunit nagpatuloy parin si Tadeo. Nabanggit rin dito ni Pecson ang tungkol sa mga prayle na kung saan, ito raw ay kasa-kasama natin mula pagkabuhay hanggang pagkamatay sapagkat lahat daw ay pinamumunuan at pinanghahawakan nila.
Sa huli, ay nagkagulo silang muli sapagkat mayroon daw nagmamatyag sa kanila at sinabing ito raw ay ang tauhan ng Vice-Rector.

Kabanata 26: PASQUINADAS

Patungo si Basilio sa ospital upang dalawin ang kanyang mga pasyente, ayusin ang kanyang lisensyatura sa Unibersidad at puntahan si Makaraig. Pagsapit niya sa San Juan de Dios, nalaman niya ang tungkol sa pagkakadiskubre ng mga paskin sa Unibersidad at sinasabing ang Asosasyon ang may kagagawan nito. Natakot si Basilio dahil akala niyang si Simoun ay kasangkot rin. Nang kanyang makita si Sandoval ay tinawag niya ito ngunit parang walang itong narinig, si Tadeo naman nang kanyang makausap ay masayang masaya dahil walang klase, si Isagani ay nagsabi na wala siyang alam at walang pakialam, tila naghugas kamay. Narinig rin niya si Isagani na nagtatalumpati sa kanyang mga kaklase hinggil sa pangyayari. Pinupuri niya ang sinuman gumawa ng mga iyon na siya naming ikinatakot ni Basilio para sa kanyang kaibigan. Pagdating niya sa bahay ni Makaraig ay may guwardiya sibil na nakabantay, hinuli siya ng mga ito kasama na si Makaraig na tila hindi nag-aalala sa pagkakadakip sa kanya.

Kabanata 27: ANG FRAILE AT ANG FILIPINO

Ipinatawag ni Padre Fernandez si Isagani sa kanyang tanggapan upang kausapin. Pinag-uusapan nila ang mga bagay na may kinalaman sa mga kabataang lumalaban sa mga frayle. Sa isang banda ay tila nagtatalo sila. Sinabi ni Isagani na ang mga prayle ang may kasalanan kung bakit naging ganoon ang pakikitungo ng mga ilang estudyante nila: nakangiti pagnakaharap, nangaalipusta pagnakatalikod ang mga pari. Nang tanungin ni Padre Fernandez si Isagani kung ano ang ibig nilang gawin ng mga estudyanteng Pilipino, ang isinagot ni Isagani ay ang tuparin nila ang kanilang mga sinumpaan. Naging napakatalim din ng mga salita ni Isagani nang sabihin niyang hinahadlangan ng mga prayle ang pag-aaral ng mga estudyante dahil hindi nila itinuturo ang nararapat bagkus ay itinuturo nila ay taliwas sa pagunlad.
Sinabi rin ni Isagani na kaya may mga taong walang karakter at moralidad ay dahil na rin sa kagagawan nilang mga prayle. Ginamit ni Padre Fernandez ang ‘pamahalaan’ bilang pananggalang nang kanyang maisip na natatalo na siya sa usapan. Sinabi niya na ang gobyerno ay maraming magandang plano para sa bayan ngunit hindi inaasahang nagkakaroon ng mga kalungkot-lungkot na resulta. Sinabi ni Isagani na ang mga prayle, pati ang gobyerno ay linilibak ang mga Indio at pinagkakaitan ng karapatan dahil sa kamangmangan.
Matapos ang usapan nila ay nagtungo si Isagani sa gobyerno sibil.

Kabanata 28: TATAKOT

Sa kabanatang ito ipinakita ang iba’t ibang reaksyon at pagtanggap ng lipunan sa pagkakadisubre ng mga paskin na nagdulot na napalaking tension. May mga nag-uudyok sa Kapitan Heneral na ipapatay ang mga estudyanteng nahuli at magpasimula ng mga kaguluhan upang mahuli at malinis ang mga Indio.
Sa kabanatang ito rin ay nakita si Quiroga na pinuntahan si Simoun, Don Custodio at Ben-zayb upang itaning kung dapat ba niya balutian ang kanyang basar dahil na rin nga sa tension sa lipunan nila.
Nang magkaroon ng konting kaguluhan sa simbahan ay inakala ng mga tao na sumiklab na ang rebolusyon na siyang lalong ikinatakot ng mga tao. Wala nang lumalabas ng bahay sa gabi at napakatahimik ng lugar.
Ipinakita rin dito ang pagkamatay ni Kaptian Tiago. Namatay siyang nakahawak sa bisig ng Padre Irene, na nagulat at nakaladkad ang katawan ng namatay. Dito rin sinabi na nakapiit si Tadeo at Isagani.

Kabanata 29: MGA HULING SALITA TUNGKOL KAY KAPITAN TIAGO

Si Padre Irene ang namahala sa mga pamana ni Kapitan Tiago. Bahagi ay mapupunta sa sa Sta Clara, Papa, Arsobispo at Korporasyong relihiyoso; 20 pesos ay mapupunta sa matrikula ng mga dukhang mag-aaral, at ang 25 pesos na binawi ni Kap. Tiago na para sana kay Basilio ay ibinalik ni Padre Irene at sasabihin sa kanya ito galing.
Pinagtalunan kung ang susuotin ba ay prak na sinasabing suot ni Kap. Tiago nang magpakita siya sa mga mongha, o isang abito ng Pransiskano na mungkahi ni Kapitan Tinong. Ngunit nanaig pa rin ang desisyon ni Padre Irene na damitan si Kap. Tiago ng kahit alin sa kanyang mga dating suot.
Napag-usapan din dito kung magsasabong ba si San Pedro at Kap. Tiago, at kung sino ang mananalo. Si Donya Patrocino naman inggit na inggit sa libing ni Kap. Tiago at tila nagnanais na mamatay na rin at magkaroon ng libing na higit pa sa naging libing para kay Kap. Tiago.

Kabanata 30: JULI

Naging malaking balita ang pagkakahuli kay Basilio at labis itong pinagalala ni Juli. Siya ay binabangungot sa kakaisip kay Basilio. Sa pagnanais niyang makalaya si Basilio ay naisip niya si Padre Camorra. Isang salita lamang ni Padre Camorra ay makakalabas ng kulungan si Basilio. Siya na lamang ang natira sa bilangguan dahil wala siyang tagapagtanggol at wala rin naman kamag-anak.
Ayaw pumunta ni Juli sa kumbento dahil natatakot siya kay Padre Camora ngunit pinilit siya ni Hermana Bali. Nang makapasok na sila sa kumbento, kinahapunan ay may nangyaring hindi maganda. May babaeng tumalon sa bintana at namatay at may babaeng nagtatakbong lumabas ng kumbento na tila wala na sa katinuan. Pinuntahan ni Tata Selo ang kumbento at hinahanap si Juli ngunit hind siya pinapasok at sa halip ay pinagtabuyan pa. Hinanap niya ang gobernadorsilyo, Juan de Paz at tinyente ngunit wala ang mga ito. Narinig sa bayan ang panaghoy ni Tata Selo at kinabukasan ay dinala niya ang kanyang itak at nilisan ang lungsod. (Upang sumapi sa mga tulisan)

Kabanata 31
Ang Mataas na Empleado

Ang nagkalat na balita sa mga peryodiko sa Pilipinas ay tungkol sa Europa, mga puri at bola sa predikador ng bansa at sa operatang Pranses kaya ilang bahagi lamang ng peryodiko ang nalaan tungkol sa mga nangyayari sa lalawigan. Nasali doon ang tungkol sa grupo ng mga tulisan na pinamumunuan ni Matanglawin. Nagkakaroon lang ng emphasis ang mga lalawigan kapag ang sinalakay ay isang kumbento o isang espanyol. Hindi napansin ang nangyari sa bayan ng Tiani, bulong-bulongan lamang ang nagkalat at hindi nila matukoy kung sino talaga ang babaeng nahulog sa tuktok ng kumbento. Ang tanging katiyakan sa mga balita ay ang pag-alis ni Padre Camorra sa kumbento at panandaliang pagtuloy sa Maynila.
Napalaya na ang mga estudyanteng nakulong. Gaya ng inaasahan unang napalabas si Makaraig, at si Isagani ang huli dahil isang lingo pa bago nakaluwas ang amain nitong si Padre Florentino. Ang tanging naiwan sa piitan ay si Basilio. Ipinagdiinan ng Kapitan Heneral na dapat ay may maiwan sa isa sa mga nakulong upang maisalba ang prestige at authority ng gobyerno, at hindi masabi ng iba na sobra-sobra ang pagpaparaya at ginawang ingaysa walang kuwentang bagay. Nagmungkahi si Pare Irene, na si Basilio ang maiwan dahil ito ay utusan at ulilang lubos na, at tiyakna walang maghahabol.
Binigyan ng katwiran ng Mataas na Empleado na si Basilio ay isang estudyante sa medisina, pinupuri ng mga guro, at mawawalan ng isang taon sa kanyang pag-aaral pag nagtagal pa sa piitan, patapos na din kasi ito sa kurso.
Matagal na pa lang may samaan ng loob ang Mataas na Empleado at Kapitan Heneral, kaya dagdag dahilan sa Kapitan Heneral na mas lalong pahirapan si Basilio dahil ito ay ipinilit ng mataas na empleado. Dahil ditto nagsisi ang Mataas na empleado sa pagtukoy kay Basilio at naawa siya sa bata dahil mas lalo itong didiinan ng Kapitan Heneral.
Sinabi ng Mataas na empleado na si Basilio nga daw ang pinakainosente sa lahat, hindi nga ito kasali sa mga estudyante na nagpulong-pulong sa pansiterya, at ang nahuli lang sa kanya na siyang nagdidiin na sala niya ay ang pagkakaroon ng mga bawal na libro. Ang mga librong tinutukoy ay tungkol sa medisina at ilang mga polyeta tungkol sa Pilipinas. Pero pinipilit pa rin ng Kapitan Heneral dahil isa daw itong magandang ehemplo at mas nakakatakot.
Nagpatuloy ang pagtatalo ng dalawa. Umabot sila sa usapin tungkol sa Espanya, na nangako ng hustisya at sisikaping idulot ang kagalingan sa Pilipinas. Sinabi ng Mataas na Empleado na hindi siya tulad ng mga alipin na walang boses at dignidad, ipaglalaban niya ang kung ano sa tingin niya ang tama. Na bago ang Espanya ay tao siya na may dignidad. Ang Espanya ay may dangal, mataas na prinsipyo at moralidad. Ok lang na mawala daw lahat huwag lang ang moralidad ng Espanya. Tinukoy din ng Mataas na Empleado na kung malalaman man ng Espanya ang pinaggagawa ng Kapitan Heneral, tiyak siya na ang mga alipin ang kakampihan dahil ito ang tama at makatarungan.
Tinanong ng Kapitan Heneral sa Mataas na Empleado kung kelan ang alis ng huling koreo sa araw na yun, at napayuko na lang ang Mataas na Empleado. Nilisan n Mataas na Empleado ang palasyo at sumakay sa karwahe. Sinabi niya sa kutsero na “pagdating ng araw na magdeklara kayo ng independensiya,” nagtaka ang kutsero sa sinabi nito, at tinuloy niya na “alalahanin ninyo na hindi nagkulang sa Espanya ng mga pusong tumitibok at lumalaban para sa inyong mga karapatan!”.
Nagbitiw ang Mataas na Empleado sa kanyang tungkulin. Ipinahayag niya ang pag-alis, sakay sa susunod na Koreo.

Kabanata 32
Mga Bunga ng Paskin

Pinauwi na ng mga ina ang kanilang mga anak na nag-aaral, para sa madibdibang bakasyon o pagsasaka sa kanilang lupain upang maiwas sa gulo na nangyari. Sa unibersidad naman ay maraming bumagsak at bihira ang pumasa sa mga eksamen at kurso. Si Pecson ay napatawang bobo na lamang at papasok nalang na kawani sa kahit sang hukuman. Ang paglalakwatsa naman ni Tadeo ay nagwakas at pinrangalan ang sarili sa pamamagitan ng pagsunog ng mga aklat. Si Juanito Pelaez naman ay binigyan ng almasen at pinamahala na sa negosyo ng ama. Si Makaraig ay naglakbay patungong Europa. Si Isagani ay pumasa sa asignatura ni Padre Fernandez at bumagsak naman sa iba. Samantalang si Sandoval ay hinilo ang tribunal sa kanyang mga talumpati.
Sa kabilang bahagi si Basilio ay hindi bumagsak at hindi pumasa, dahil ito ay namalagi pa rin sa piitan. Na kung saan kada tatlong araw ay iniinterogate, yun at yun pa rin ang mga itinatanong iba-ibang tao lamang ang nagtatanong. Ang tanging bumibisita sa kanya ay si Sinong, binalita nito sa kanya ang tungkol sa nangyari kay Juli.
Napabalita sa buong bayan ang ang malaking pagdiriwang na gagawin ni Simoun. Ito diumano ay dahil sa kanyang paggaling at pamamaalam sa bansang nagpalago sa kanyang kayaman. Kuro-kuro sa bayan na pinipilit ni Simoun ang Kapitan Heneral na manatili pa at humingi ng palugit sa hari, pero hindi siya pinapakinggan ng Kapitan Heneral. Hindi na masyadong nakikita si Simoun at malimit na itong makisalamuha at usap sa mga tao.
Sinabi nila na gugulatin na lang ang lahat sa pagdiriwang na gaganapin nito. Dahil sa walang sariling bahay si Simoun, gaganapin sa bahay ni Don Timoteo ang pagdiriwang. Napabalita na din ang magiging kasalan ng anak ni Don Timoteo na si Juanito kay Paulita Gomez. Marami ang nagsasabi na napakaswerte ni Don Timoteo, una ay nakabili daw ito ng bahay na mura, pangalawa ay nabenta niya ang kanyang mga yero sa magandang halaga, pangatlo ay nagging kasosyo si Simoun, at ang panghuli ay ang pagpapakasal ng kanyang anak sa isang mayamang eredera.
Nang maalala ni Simoun ang tungkol sa kasalan ni Juanito at Paulita, napaisip siya na diba daw si Isagani ang kasintahan ni Paulita, bakit biglang kay Juanito ito magpapakasal?Naisip niya na naging praktikal lang si Paulita. Bakit ba hindi niya pipiliin si Juanito, na ito ay mautak, bihasa, masaya, pilyo, anak ng mayamang negosyante, at isang mestisong espanyol kung ikukmpara kay Isagani na isang probinsyano na nangangarap sa kanyang gubat na tingib ng linta, nanggaling sa napag-aalinlangang pamilya, at may amain na klerigo na ayaw sa luho at sayawan na siyang gustong-gusto ng dalaga. Natural daw na pinili ni Paulita si Juanito, at ihinambing sa teorya ni Darwin na pinili ng babae ang lalaking higit na nababagay sa kanya at marunong makibagay kung saan namumuhay.
Lumipas na ang kuwaresma, semana santa, mga prusisyon, at mga seremonya. Ang tanging napabalita sa mga panahong ito ay ang pag-aalsa ng mga artilyero na hindi pinaalam ang dahilan. Giniba ang mga bahay na yari sa mahinang materyales. Buwan na ng Abril at nalimot na ang mga pangamba, ang tanging nasa isip ng mga tao ay ang malaking pagdiriwang na mangyayari. Ninong daw ang Kapitan Heneral at si Simoun ang mag-aayos at maghahanda nito. Pati nag daw ang mga maybahay ay inaaway ang kanilang mga bana, dahil pinipilit nito na makipagkaibigan kay Don Timoteo o kay Simoun upang maimbitahan sa naturang pagdiriwang.

Kabanata 33
Ang Huling Katwiran

Naging abala si Simoun sa pag-aayos ng kanyang mga alahas at armas. Sasabay na siya sa pag-alis ng Kapitan Heneral, na ayaw pahabain ang panunungkulan dahil natatakot sa sasabihin ng mga tao. Ayaw daw diumano magpaiwan ni Simoun dahil wala na ang suhay. Ibinilin niya sa kanyang tauhan na papasukin na lang ang binatang si Basilio dahil ito ay inaasahan niyang dumating.
Si Simoun ay lalong tumigas at lumungkot ang mukha, lumalim ang kunot sa pagitan ng kilay at palagi na lamang nakayuko. Naawa siya sa sarili niya, pero nung Makita niya si Basilio, mas higit pa pala itong nakakaawa, humpak na ang pisngi, gusot ang damit at gulo-gulo ang buhok. Para daw itong bangkay na nabuhay sa sindak.
Nagsalita si Basilio na siya ay isang masamang anak at kapatid, kailangan niyang gumanti, kahit na ibig sabihin nito ay krimen sa krimen, o dahas sa dahas. Utang niya diumano kay Simoun ang kanyang paglaya, at gusto niya ng makisapi para sa pagsiklab ng himagsikan.
Si Simoun pala nung mga panahong ito ay nawalan na ng pag-asa na ipagpatuloy ang himagsikan, pero dahil sa paglapit ni Basilio tila ito ay nabuhayan ng loob. Ayon sa kanya hindi pa huli ang lahat, maganda ang kombinasyon nilang dalawa dahil si Simoun ang mamahala sa itaas samantalang si Basilio naman sa ibaba. Pinakita ni Simoun ang isang napakagandang lampara at nilapag sa mesa, namangha si Basilio sa ganda nito. Sunod na binuksan ni Simoun ang aparador at kinuha ang isang bote. Nang mabasa ni Basilio ang nakasulat sa labas ng bote bigla itong napaurong at sinabing ang laman ng bote ay nitro glycerine. Kinuwento ni Simoun ang tungkol sa plano niya. Ilalagay niya ang Lampara sa gitana ng isang mesa na sinadya niya pa. Sa loob naman ng lampara nakalagay ang nitro glycerine. Ang bahay na gaganapan ng pagdiriwang ay nalagyan na ng maraming pulbura para walang maisasalba sa naturang pagsabog. Sinagot ni Basilio si Simoun na di na daw niya kailangan ang kanyang tulong kasi buo na ang kanyang plano. Tugon naman ni Simoun na may iba siyang misyon na ibibigay kay Basilio.
Sa pagputok ng lampara pumunta siya sa bodega ni Quiroga at kunin ang mga nakatagong mga armas dun. Si Basilio ang inatasan niyang mamuno sa pamimigay ng mga baril sa mga tao. Sinabi ni Simoun na isali at isama ang lahat ng kalalakihan, ang tatanggi ay papatayin, dahil magsusupling lang din ito ng duwag na lahi. Tinukoy niya din na sa pagputok ng lampara ay sabay na susugod pababa ng bundok ang grupo ni Tales. Kaya daw hindi nagtagumpay ang unang balak ng himagsikan sapagkat kulang daw ito ng pagpaplano at koordinasyon, pero ngayon na may tiyak na silang signus sa pagsimula ng himagsikan tiyak na ito ay magtatagumpay.

Kabanata 34
Ang Kasal

Hinanap sa kung saan-saan ni Basilio Isagani. Pinuntahan niya ito sa kanilang bahay pero hindi niya talaga ito Makita. Bigla niyang inimagine ang sarili kung ano ang magaganap at mararamdaman niya pagkatapos ng himagsikan. Magkakaroon daw sa wakes ng katarungan ang pagkamatay ng kanyang ina at kapatid. Ang higpit lamang na tugon ni Simuon sa kanya ay lumayo siya sa kalye Anloage. Hindi na tinukoy ni Simoun kung anong pagdiriwang at kung saan ito gaganapin, basta ang alam ni Basilio ito ay isang malaking pagdiriwang na gaganapin sa isa sa mga bahay sa kalye Anloage. Pumunta ni Basilio sa bahay ni Kapitan Tiago upang kumuha ng mga ilang gamit. Marami siyang karwahe na nakita na nakaprada sa kalye, at napansin niya ang bahay na puno ito ng mga palamuti at mga nakabitin na mga kung anu-ano at doon niya napagtanto na ang pagdiriwang na tinutukoy ni Simoun ay ang gaganapin sa dating bahay ni Kapitan Tiago. Biglang may dumaan na karwahe na sakay si Juanito Pelaez at isang babae na nakabelo. Ang pagdiriwang pala ay para sa pag-iisang dibdib ni Juanito kay Paulita Gomez? Biglang nalito si Basilio dahil sa kanyang pagkakaalam ay si Isagani ang kasintahan ng dalaga, naawa siya kay Isagani.
Napaisip na naman siya, na ano kaya siya kung hindi siya nabilanggo at nakilahok? Malamang ay nakapagtapos na siya ng medisina, nanggagamot na siya at malamang ay nag-asawa na din. Naalala niya si Juli, ang kawawang si Juli, biglang nagtiim ang kanyang bagang at napuno ng poot ang kanyang damdamin, dapat niya ding ipagtanggol ang nangyari sa kanyang kasintahan. Nakita niya si Sinong na nagmamaneobra ng karwahe na sakay si Simoun. Puno na ang bahay.
Ang pinakamapanpansin sa loob ng bahay ay ang pagkagalak ni Don Timoteo, feeling fulfilled diumano sa mga kaswertehan at karangyaan na nararanasan nito ngayon. Lahat ng gamit sa bahay ni Kapitan Tiago ay pinalatan, hindi na sana ginalaw ni Simoun ang mga litograpiya ng mga santo pero pilit itong pinapalitan ni Don Timoteo ng mga matitingkad na kulay ng kromo. Nilalait ni Don Timoteo ang gawa ng mga Pilipino dahil higit na maganda ang mga bagay na yari sa Europa.
Ang mesa na pinasadya ni Simoun ay wala sa loob ng bahay, ito ay nasa asotea at dito nakalaang uupo ang mga pinakamamalaking Diyoses ng bayan.

Kabanata 35
Ang Pagdiriwang

Unang dumating sa pagtitipon ang mga mababang bathala ng bayan. Nagsidatingan ang mga empleado ng gobyerno. Bati doon bati dito si Don Timoteo, may nagkomento na tuwang-tuwang daw nag matanda at para nang papet! Tsaka dumating ang magnobya. Sadyang mapansin na nasisikip na ang frak na suot ng pilyong si Juanito. Hindi na daw ito makapaghintay hanggang mamyang gabi at mapag-isa na ang dalawa. Napagod din si Don Timoteo sa kababati sa mga taong dumalo at ito ay naipin dahil hindi pa dumadating ang Kapitan Herenal. Dumating na ang matataas na Diyoses, sina Padre Irene, Padre Salvi, at iba pang mga pari. May pumansin sa mga kromong nilagay ni Don Timoteo, hindi daw ito nababagay at minamantsahan lamang ang mga dingding ng bahay. Nagalit ang Don, at minungkahing nanggaling sa iyon sa Europa, napakamahal, at walang mabibiling ganun sa Maynila. Natigil nalang si Don Timoteo nang dumating ang Kapitan Heneral, nataranta siya kung ano ang gagawin, kung siya ba ang unang kakamay o hihintayin niyang iabot ng Kapitan Heneral ang mga kamay nito sa kanya. Tinugtog ang Marcha Real. Malungkot ang Kapitan Heneral sapagkat ito ay aalis na. Napaisip siya sa pagpipilit ni Simoun na magtagal pa, pero sabi niya sa sarili na delikadesa muna bago ang lahat.
Nasa harap ng bahay ni Kapitan Tiago si Basilio, minamasdan ang mga taong pumapasok sa pagdiriwang, nagdalawang isip siya dahil sa dami ng madadamay na mga inosenteng buhay. Nakita niyang bumaba sa karwahe si Padre Salvi at Padre Irene, at naisip niya na pabayaang magbayad ang mga mabuti kasama ang mga makasalanan. Dumating si Simoun na hawak ang lampara, na sadyang napakaganda at kaayaaya, sumond dito ang pagdating ng Kapitan Heneral. Naawa ulit si Basilio at tinangkang pumasok sa bahay ngunit hindi siya pinapasok,dahil sa napakaaba ng kanyang bihis. Pinigilan siya at binalaan na tatawagin ang isang pares ng beterana, pag pinagpilitan niya pang pumasok sa pagdiriwang. Malugod na tinanggap an lampara na hawak ni Simoun, lahat ay manangha at pinuri ang lampara. Nasunod sa plano ito ay nilagay sa gitna ng mesa na pinsadya ni Simoun. Hinay-hinay na umalis si Simoun na hindi na napansin ng mga tao sa loob dahil sa pagkamangha sa lampara. Makaraan ang ilang minuto lumabas si Simoun na bahagyang namumutla. Parang tinutukoy nito na wala na itong magagawa dahil “tapos na ang pagtaya” o :”Alea Jecta Est”. Sa pagsakay niya sa karwahe ay sinabi niya na bilisan ang pagpunta sa Escolta. Dahil doon naisip ni Basilio ang kanyang kaligtasan, naglakad-takbo papalayo si Basilio sa bahay, nababangga ang sino mang makasalubong sa daan. Bigal siyang nabunggo kay Isagani at itoy niyaya niya papalayo sa bahay. Sinagot naman siya ni Isagani na bakit daw ito aalis, pag pinatagal niya mag-iiba na si Paulita bukas. Sinabi ni Basilio na may malaking sakuna ang darating, mamaya niya ikukuwento ang detalye, ang importante ay mapalayo sila sa bahay ni Kapitan Tiago. Pero pinagpilitan pa rin ni Isagani ang tumuloy sa pagdiriwang. Mabilis na umalis at naglakad papalayo si Basilio. Matapos nun, at napaisip si Isagani at napagtagpi-tagpi ang, mga sinabi ni Basilio. Nawala sa isip niya ang pag-aalinlangan, at selos, at tanging nasa isip niya ay ang maisalba ang buhay ng kanyang minamahal, si Paulita.
Sa loob pala ng pagdiriwang ay may isang papel ang pinasapasa na may nakasulat na “Mane thecel phares” at sa ilalim nito ang pangalan at lagda ng isang nagngangalang Juan Crisostomo Ibarra. Nagtanong ang Kapitan Heneral kung sino ito, at sinagot naman siya na ito nga ay matagal ng patay, isang pilibustero. Nagpatuloy ang kasiyahan. Napaisip si Don Custodio sa mensahe ng sulat, kamatayan ng lahat sa gabing ito? Bigla niyang nabitawan ang kanyang hawak na kubyertas, baka sila ay lalasunin sa pagkain.
Namatay ang ilaw ng lampara, nagkagulo at inutos ng Kapitan Heneral na itaas ang mitsa uoang magkailaw ulit. Ngunit biglang may taong kumuha sa lampara at dalian itong tumalon palabas ng bahay patungong ilog. Nagsigawan ang mga nakakita, at nagkagulo ulit dahil may magnanakaw daw! Hindi na nila ito nakilala dahil dalian itong tumalon sa ilog.

KABANATA 36
MGA KAGIPITAN NI BEN ZAYB

SI Ben Zayb ay dali-daling umuwi sa kanilang bahay at nagsulat ng ukol sa nangyari sa kasalan. Sa kanyang mabulaklak na salaysay ay kung anu-ano ang mga kasinungaling inilagay at ginawa. Ipinakita ang pagkabayani daw ng Kapitan Heneral at ang katapangan ni Padre Irene sapagkat ito ay dumaan sa ilalim ng mesa sa paghahabol sa nagnakaw ng lampara. Nagsulat, nagbura, nagdagdag at nagkinis si Ben Zayb upang lumabas na dakila ang kanyang sulatin at pawang katotohanan lamang. Kinabukasan sa kanyang pgakamangha ay ibinalik sa kanya ang kanyang lathala at hindi naimprinta sapagkat ayaw daw ng Kapitan Heneral na may lumabas na kahit anong balita ukol sa nangyari ng nakaraang gabi sa kasalan. Ito ay lubhang ikinalungkot ni Ben Zayb at ayon sa kanya maihahantulad daw ito sa pagpatay sa isang anak na maganda at matapang na dalaga! Ang gayong karaming paghihirap ay hindi pwedeng walang gantimpala sa Diyos kung kaya’t wala pang isang araw at mayroon na namang isang balita siyang tinanggap na pwedeng isulat at malathala! Ang balita : “Ang mga tulisan ay lumusob at nakakuha ng mahigit sa dalawang libong piso at sinugatan ang pari at dalawa pang alila. Ang kura ay nagkasira-sira ang kamay sa paggamit ng isang silya bilang pananggol!”. Ang itinala naman ni Ben Zayb ay “apatnapu o limampung tulisan sa paraang pataksil,l mga rebolber, itak, eskopeta, pistola, leong nananandata, silya, mga tatal, sinugatan ang walang kaawa-awa…sampung libong piso…”. Hindi pa nakontento si Ben Zayb sa narinig kung kaya’t pumunta sya sa pinangyarihan ng krimen at doon ay napag-alaman na si Padre Camorra ay nasugatan lamang ng munti sa kamay at isang bukol sa ulo, ang tulisan ay tatlo lamang at pawang itak ang ginamit, ang halagang ninakaw ay limampung piso! Ang mga tulisan ay nahuli at sinabi na ang may pakana ng lahat ay isang lalaking kamukha ni Simoun sa kanilang pagkakalarawan. Noong una ay hindi makapaniwala ang mga maykapangyarihan at mga pari subalit ng mapansing nawawala nga si Simoun ay naniwala na din at sya ay ipinahahanap sa mga guardia sibil.

v Makikita natin si Ben Zayb na isang walang kwentang tao at nagpapanggap na matalino subalit hindi naman. Ipinapahiwatig dito ni Rizal ang kamangmanagan at pagbabalatkayo ng mga Espanol noong panahon na iyon at dahil sa kanilang mabulaklak na pananalita ay napapaniwala ang mga indio. At makikita din natin na sa kabanatang ito unang nalaman ng mga maykapangyarihan na si Simoun ang ulo ng mga tulisan.

KABANATA 37
ANG HIWAGA

Ang lugar ay sa bahay ng pamilya Orenda, mayamang mag-aalahas. Narito ang ama ng tahanan na si Kapitan Toringgoy, ang totoong ngalan ay Domingo, ay kanyang asawang si Kapitana Loleng, ang kanilang mga anak na dalaga na sina Tinay, Sensia at Binday. Narito din sa kanilang tahanan ang kasintahan ni Sensia na si Momoy at si Isagani na dumalaw sa bahay na iyon. Ang pinakasentro sa mga tauhan ay si Chichoy na siyang pinapakinggan ng lahat sapagkat ikinukwento niya ang nangyari sa kasalan ng nakaraang gabi at kung sino ang may pakana ng lahat ng kaguluhan. Lahat ng tainga ay nakikinig sa kanya habang sinasabi nya ang sako-sakong pulbura na natagpuan sa buong bahay at mabuti na lamang at walang nanigarilyo kundi sabog sana ang buong bahay at patay ang lahat ng tao at mga bisita maging ang mga prayle at ang Kapitan Heneral. Sinabi din ni Chichoy na ang may kagagawan ng lahat ay walang iba kundi si Simoun na nagpapanggap na kaibigan ng Kapitan Heneral at ngayon ay pinaghahanap na siya ng kinauukulan. Hindi makapaniwala ang lahat ng nakarinig at si Kapitana loleng ay nag-alala sapagkat lahat daw ng kanilang pinautang ay nasa kasalang iyon at maging ang isa pa nilang bahay ay nasa tabi ng bahay na pinagdausan ng nasabing kasalan.

v Sa kabanatang ito ay makikita natin kung gaano kabilis lumaganap ang usapan sa buong bayan (gaya ng paglaganap ng usapan sa paghahanda ni Kapitan Tiago sa pagdating ni Ibarra sa Noli at sa mga usap-usapan sa pag-aaway ni Ibarra at Padre Damaso). Makikita din natin dito na may pagkatsismoso ang mga Pilipino at may iba na walang inisip kundi ang kanilang kayamanan. Dulot na din siguro ng kahirapan dati kung kaya’t sa oras na nagkaroon ng pera ay lubha ng kumakapit dito ang mga Pilipino.

KABANATA 38
KASAWIAN

Ipinakita sa kabanatang ito ang mag-amang Tales at Tano at ang kanyang lolo na si Tandang Selo. Si Kabesang Tales ay isa ng kilabot na tulisan at tinatawag ng Matanlawin. Si Tano ay isa ng Guardia Sibil at mas kilala sa ngalang Carolino at si Tandang Selo ay isa na ding tulisan. Makikita natin dito si Tano/Carolino at kasama pa ang ibang indiong guardia sibil na nagpapahirap sa mga bihag nilang pinaghihinalaang tulisan. Walang awa nilang pinapalakad sa ilalaim ng init ng araw ang mga ito ng walang saplot sa paa at uhaw na uhaw at di man lang maabutan ng tubig. Si Carolino sapagkat mabait ay pinagalitan ang kanyang kasamahang si Mautang sa paghahagupit sa mga bilanggo kapag natutumba at di na makayanang maglakad. Sinabi ni Carolino na maawa ito sapagkat tao din naman ang mga bilanggong iyon at katulad din nila, subalit hindi sya pinakinggan ni Mautang. Sa hindi inaasahang pagkakataon ay may mga tulisang lumusob sa kanilang paglalakbay sa gilid ng gubat na iyon at nagkaroon ng palitan ng putok, namatay si Mautang at iba pa nitong kasamang guardia sibil. Nang may isang tao silang nakita sa itaas ng bato sa bundok ay iniutos kay Carolino na ito ay barilin sapagkat tulisan din iyon. At ginawa nga ni Carolino. Nang matapos ang putukan, tinignan nila ang mga tulisang nagkamatay din at doon ay nakita ni Carolino ang isang mukhang hindi nya maaring kalimutan, at iyon ay walang iba kundi ang kanyang Lolo Selo. Siya ang nakapatay sa kanyang Lolo Selo. At si Tano ay parang nawalan ng lakas at imik.

v Makikita natin dito ang irony ng buhay nila Tandang Selo, Kabesang Tales at Tano. Sila ay nagkahiwa-hiwalay ng landas sapagkat sila ay napilitan. Ito ay hindi nila kagustuhan! Dahil sa paghihirap at kasamaang dinulot sa kanila ng mga prayle ay nawalan sila ng kabuhayan at nagkahiwa-hiwalay. Dahil dito ay napilitan silang maghigante sa kanilang sari-sariling paraan. At si Tano ay nagdurusa sa kanyang trabaho. Makikita din natin na sa kabanatang ito huling binanggit si Kabesang Tales at Carolino at sila ay nanatili pa ring tulisan at guardia sibil. Walang klarong paglalahad kung ano talaga ang nangyari sa kanila.

KABANATA 39
ANG PAGTATAPOS

Si Simoun ay sugatan at nanghihinang kumatok sa tahanan ni Padre Florentino, ang amain ni Isagani. Walang tanong-tanong ay buong pusong tinanggap ng indiong si Padre Florentino si Simoun at pinagyaman ang maysakit. Inisip na lamang nya na kaya ganoon si Simoun ay dahil umalis na ang kaibigan nitong Kapitan Heneral kung kaya’t hinahabol sya ng mga naiinggit sa kanyang kayamanan at yaong kinuhanan nya ng mga kayamanan. Nang araw ding iyon ay may dumating na sulat na nagsasabing may huhulihin silang tao sa bahay ni Padre Florentino buhay man o patay ay huhulihin nila ito. Sa pag-aakala ni Don Tiburcio de Espadana na noon ay nakikitira kay Padre Florentino na sya ang huhulihin at dahil kagagawan iyon ng kanyang asawa ay dali-dali syang nag-empake at umalis upang hindi abutan ng mga guardia sibil. Kahit anong paliwanag ni Padre Florentino na si Simoun ang pinatutungkulan ng sulat ay hindi naniwala si Don Tiburcio at umalis pa din ito. Samantala, hindi alam ni Padre Florention kung ano ang gagawin kay Simoun, patatakasin ba ito o ano, kung kaya’t sinabi niya kay Simoun ang ukol sa sulat at nagulat siya sapagkat ayaw ni Simoun na tumakas at ngumiti pa ito ng pauyam. Umalis ang pari at pagbalik ay napansing nahihirapan si Simoun kung kaya’t kanyang tinanong at sinabi nito na “Opo, konti lang po…ngunit sa loob ng ilang sandali ay matatapos na din ang paghihirap ko!” At nalaman ni Padre Florentino na uminom pala ng lason si Simoun. Mas nanaisin pa daw nitong mamatay kaysa mahuli ng buhay ninuman. Bago malagutan ng hininga si Simoun ay ipinagtapat niya kay Padre Florentino ang lahat ng kanyang lihim na siya si Crisostomo Ibarra na nagbagong anyo upang maghigante subalit siya ay nabigo. Ayon kay Pdre Florentino ang kanyang pagkabigo ay kagagawan ng Panginoon sapagkat hindi Nito nais ang paraan na pinili ni Simoun. Ang kailangan ng bayan ay magtiis at gumawa upang makamtam ang kanyang layunin at tanging pag-ibig lamang ang makapagliligtas. Sa pagtatapos ng kanilang usapan ay wala ng buhay si Simoun at itinapon na ni Padre Florentino ang baul ng kayamanan ni Simoun sa dagat Pasipiko.

v Sa katapusan makikita natin na inamin ni Simoun na sya ay nagkamali subalit pinanindigan pa din na dapat makamtam ng mga Pilipino ang kalayaan sa mapagparusang kamay ng mga Kastila. At hindi pinahintulot na sya ay mahuli ng buhay mas ninais pa niyang mamatay na lamang. Ipinakita din ang pagkakaiba ng kanilang pananaw ukol sa paghihiganti, Diyos, at sa mga paraan Nito. Nakita din natin ang kabutihan ng isangn paring indiyo at ang kasawian at katapusan ni Ibarra na nagpanggap na si Simoun.

Kundiman

Tunay ngayong umid yaring dila't puso
Sinta'y umiilag, tuwa'y lumalayo,
Bayan palibhasa'y lupig at sumuko
Sa kapabayaan ng nagturong puno.

Datapuwa't muling sisikat ang araw,
Pilit maliligtas ang inaping bayan,
Magbabalik mandin at muling iiral
Ang ngalang Tagalog sa sandaigdigan.

Ibubuhos namin ang dugo't babaha
Matubos nga lamang ang sa amang lupa
Habang di ninilang panahong tadhana,
Sinta'y tatahimik, iidlip ang nasa.

Ang Awit ni Maria Clara

Walang kasintamis ang mga sandali sa sariling bayan,
Doon sa ang lahat ay pinagpapala ng halik ng araw,
May buhay na dulot ang mahinhing simoy na galing sa parang.
Pagsinta'y matimyas, at napakatamis ng kamatayan man.

Maapoy na halik, ang idinarampi ng labi ng ina
Paggising ng sanggol sa kanyang kandungan na walang balisa,
Pagkawit sa leeg ng bisig na sabik pa-uumaga na,
Matang manininging ay nangakangiti't pupos ng ligaya.

Mamatay ay langit kung dahil sa ating lupang tinubuan,
Doon sa ang lahat ay pinagpapala ng halik ng araw,
Ang mahinhing simoy ns galing sa bukid ay lubhang mapanglaw
Sa wala nang ina, wala nang tahana't walang nagmamahal

Huling Paalam

Paalam, bayan kong minamahal
lupa mong sagana sa sikat ng araw;
Edeng paraiso ang dito'y pumanaw
at Perlas ng dagat sa may Silanganan.

Buong kasiyahang inihahain ko
kahiman aba na ang buhay kong ito.
maging dakila ma'y alay rin sa iyo
kung ito'y dahil sa kaligayahan mo.

Ang nakikilabang dumog sa digmaan
inihahandog din ang kanilang buhay.
kahit kahirapa'y hindi gunamgunam
sa kasawian man o pagtatagumpay.

Maging bibitaya't, mabangis na sakit
o pakikilabang suong ay panganib
titiising lahat kung siyang nais
ng tahana't bayang aking iniibig.

Mamamatay akong sa aking pangmalas
silahis ng langit ay nanganganinag
ang pisgni ng araw ay muling sisikat
sa kabila nitong malamlam na ulap.

Kahit aking buhay, aking hinahangad
na aking ihandog kapag kailangan
sa ikaririlag ng yong pagsilang
dugo ko'y ibubo't kulay ay kuminang

Mulang magkaisip at lumaking sukat
pinangarap ko sa bait ay maganap;
ikaw'y mamasdan kong marikit na hiyas
na nakaliligid sa silangan dagat.

Sa bukas ng mukha'y, noo'y magniningning
sa mata'y wala nang luhang mapapait
wala ka ng poot, wala ng ligalig
walang kadungua't munti mang hilahil.

Sa aba kong buhay, may banal na nais
kagaling'y kamtan nang ito'y masulit
ng aking kaluluwang handa nang umalis
ligaya'y angkin mo, pagkarikit-dikit.

Nang ako'y maaba't, ikaw'y napataas,
ang ako'y mamatay nang ikaw'y mabigyan
ng isang buhay na lipos ng kariktan
sa ilalim ng langit ikaw ay mahimlay.

Kung sa ibang araw, mayroon kang mapansin
sa gitna ng mga damong masisinsin
nipot na bulaklak sa ibabaw ng libing
ito'y halikan mo't, itaos sa akin.

Sa bango ng iyong pagsuyong kay tamis
pagsintang sa dibdib may tanging angkin
hayaang noo ko'y tumanggap ng init
pagka't natabunan ng lupang malamig.

Hayaang ang buwan sa aki'y magmasid
kalat na liwanag, malamlam pa mandin;
Hayaang liwayway ihatid sa akin
ang banaag niyang dagling nagmamaliw.

Hayaang gumibik ang simoy ng hangin
hayaan sa himig masayang awitin
ng ibong darapo sa kurus ng libing
ang payapang buhay ay langit ng aliw.

Hayaang ang araw na lubhang maningas
gawing parang ulap sa patak ng ulan
maging panganorin sa langit umakyat
ang mga daing ko'y kasama't kalangkap.

Hayaang ang aking madaling pagpanaw
iluha ng mga labis na nagmahal
kapag may nag-usal sa akin ng dasal
ako'y iyo sanang idalangin naman.

Ipagdasal mo rin mga kapuspalad,
mga nangamatay pati naghihirap
mga dusa't sakit ina'y tumatanggap
ng tigib ng lungkot at luhang masaklap.

Ipagdasal mo rin mga naulila
at nangapipiit sakbibi ng diwa;
ipagdasal mo rin tubusing talaga
ang pagka-aliping laging binabata.

Kapag madilim na sa abang libingan
at nilalambungan ang gabing mapanglaw
walang nakatanod kundi pulos patay
huwag gambalain, ang katahimikan.

Magbigay-pitagan sa hiwagang lihim
at mauulinig wari'y mga tinig
ng isang salteryo, ito'y ako na rin
inaawitan ka ng aking pag-ibig.

Kung nalimutan na yaring aking libing
kurus man at bato'y wala na rin mandin
bayaang sa bukid lupa'y bungkalin
at ito'y isabong sa himpapawirin.

Limutin man ako'y di na kailangan
aking lilibuting iyong kalawakan
at dadalhin ako sa 'yong kaparangan
magiging taginting yaring alingawngaw.

Ang samyo, tinig at himig na masaya
kulay at liwanag may lugod sa mata
paulit-ulitin sa tuwi-tuwina
ang aking taimtim na nasa't pag-asa.

Ang Ligpit kong Tahanan

Sa tabi ng dagat na humahalik pa sa tiping buhangin,
Malapit sa paa ng bundok na pelus kung pagmamalasin,
Ang munti kong kubo'y doon itinirik, sa saganang lilim
Ng mga halamang nakikipaglaro sa ihip ng hangin.
Aking dinudulang sa katabing gubat na masalimisim
Ang katiwasayang panlunas sa hapong isip ko't damdamin.

Ang atip ng bubong ay hamak na pawid, sahig ay kawayan,
Magaspang na kahoy ang mga haligi, pingga at tahilan,
Sa kubo kong ito ay walang bahangin may kahalagahan,
Lalong mabuti pa ang doon humilig sa lunting damuhan
Na abot ng bulong at awit ng dagat sa dalampasigan.

Doon ay may batis na umaawit pa habang naglalagos
Sa mga batuhan, magmula sa gubat sa may dakong likod;
Batis ay nagsanga sa tulong ng isang magaspang na tungkod,
kung gabing tahimik ay may bulong siyang nakapag-aantok,
At kung araw naman, ang langit ay parang ibig na maabot.

Kung ang kalangita'y payapang-payapa, agos ay banayad,
Panay ang taginting ng kanyang gitarang hindi namamalas,
Pagbagsak ng ulan, ang tulin ng agos ay walang katulad,
Humahagunot pa sa nangaghambalang na batong malapad,
Sa di mapipigil na kanyang pagtakbong patungo sa dagat.

Palahaw ng aso at awit ng ibon, at sigaw ng kalaw,
Ang ingay na tanging siyang bumabasag sa katahimikan;
Doo'y di kilala ang tinig ng taong palalo't mayabang
Na susunu-sunod sa nasang guluhin ang aking isipan;
Ako'y naliligid ng katabing dagat at ng gubat lamang.

Ang dagat, ah, ito ay siya ngang lahat kung para sa akin,
Kung dumadaluhong mula sa di tanaw na mga pampangin,
Sa akin, ang kanyang ngiti kung pananalig ko'y parang
nagmamaliw,
At kung dapit-hapong ang pananalig ko'y parang nagmamaliw,
Siya ay may bulong na inihahatid sa akin ng hangin.

Pagdating ng gabi, dakilang palabas ng kahiwagaan,
Malaking liwanag ng mumunting kislap na hindi mabilang
Ang doon sa langit ay nakalaganap sa kaitaasan;
Habang dinadalit niyong mga alon ang saklap ng buhay,
Dalit na malabo pagka't nilulunod ang sariling ingay.

Isinasalaysay ang ayos ng mundo nang unang sumikat
Ang araw sa langit, at sila'y laruin ng kanyang liwanag;
Nang mula sa wala'y dami ng kinapal ang biglang kumalat
Sa kailaliman, at sa kapatagan, magpahanggang gubat,
Sa lahat ng dako na abot ng halik ng mayamang sinag.

Nguni't kung sa gabi'y magising ang hanging malikot, mailap,
At ang mga alon, sa galit na dala'y susugod, lulundag,
Mayrong mga siagaw na sa aking puso'y nagbibigay-sindak
, Mga tinig waring nagsisipagdasal, o nag sisiiyak,
Nagsisipanaghoy sa kailalimang kadilima'y ganap.

At saka uugong ang marahang taghoy na mula sa bundok,
Mga punungkahoy at ang mga damo'y nagsisipangatog,
Pati mga pastol ay nababalisa't pawang mga takot,
Sapagka't, anila, ang mga kalulwa'y noon sumisipot
At nag-aanyayang sa kanilang handa sila ay dumulog.

Gabi'y bumubulong sa gitna ng sindak at pagkaligalig,
At sa dagat nama'y bughaw't lunting apoy ang pasilip-silip;
Pag ngiti ng araw'y payapa na naman ang buong paligid,
At mula sa laot, yaong mangingisda ay napagigilid,
Sugod na ang lunday at ang mga alon ay nananahimik.

Ganyan ang buhay ko sa aking payapa't ligpit na tahanan;
Sa mundong nang dati ay kilala ako, ako'y pinapanaw,
Nasapit kong palad, sa ngayon ay aking binubulay-bulay;
Isang bato akong binalot ng lumot upanding matakpan
Sa mata ng mundo ang mga damdaming sa puso ay taglay.

Dahil sa naiwang mga minamahal, ako'y nangangamba,
Mga ngalan nila'y di ko nalilimot sa laot ng sigwa;
May nangagsilayo at mayroon namang nangagsipanaw na;
Nguni't sa lumipas kong hindi mapapaknit kahit agawin pa.

Kaibigan iyang sa lahat ng oras ay aking kapiling
Sa gitna ng lumbay ay nagpapasigla sa diwa't damdamin;
Sa gabing tahimik, siya'y nagtatanod at nananalangin,
Kasama-sama ko sa pagkakatapong malungkot isipan,
Upang kung manlaming ang pananalig ko ay papag-alabin.

Yaong pananalig na ibig ko sanang makitang kumislap
Sa dakilang araw ng pangingibabaw ng Isip sa lakas;
Kung makalipas na itong kamataya't labanang marahas,
Ay may ibang tinig, na lalong masigla at puspos ng galak,
Na siyang aawit ng pananangumpay ng matwid, sa lahat.

Aking natatanaw na namumula na ang magandang langit,
Gaya noong aking bukuin sa hagap ang una kong nais;
Aking nadarama ang dati ring hangin sa noong may pawis,
Nararamdam ko ang dati ring apoy na nagpapainit
Sa tinataglay kong dugong kabataang magulo ang isip.

Ang nilalanghap kong mga simoy dito'y nagdaan marahil
Sa mga ilugan at sa mga bukid niyong bayan namin;
Sa pagbalik nila ay kanila sanang ihatid sa akin
Ang buntong-hininga ng minamahal kong malayo sa piling,
Pahatid na mula sa pinagsanglaan ng unang paggiliw.

Kung aking mamasdan sa abuhing langit ang buwang marilag.
Nararamdaman kong ang sugat ng puso'y muling nagnanaknak;
Naaalaala ang sumpaan naming kami'y magtatapat,
Ang dalampasigan, ang bukid at saka arkong may bulaklak,
Ang buntong-hininga, ang pananahimik at ang piping galak.

Isang paruparong hanap ay bulaklak at saka liwanag,
Malalayong bayan ang lagi nang laman ng kanyang pangarap;
Musmos na musmos pa, tahana'y nilisa't ako ay lumayang,
Upang maglimayon, na ang diwa'y laya at walang bagabag - -
Ganyan ko ginugol ang mga pili kong panahon at oras.

At nang mapilitang ako ay bumalik sa dating tahanan,
Kagaya ng isang ibong nanghina na sa kapanahunan,
May nag bagong sigwang malakas, mabangis na parang
halimaw;
Ang mga pakpak ko'y nagkabali-bali't tahana'y pumanaw,
Ang aking tiwala'y ipinagkanulo't lahat na'y nagunaw.

Sa pagkakatapong malayo sa bayang pinakaiibig,
Ang hinaharap ko'y madilim na lubha't walang tatangkilik:
Pamuli na namang susungaw ang aking mga panaginip,
Tanging kayamanan ng kabuhayan kong sagana sa hapis;
Mga pananalig niyong kabataang matapat, malinis.

Dapwa't kung ikaw ma'y umaasa ngayong iyong makakamtan
Yaong gantimpalang hindi magmamaliw magpakailan man,
Hindi ka na paris ng dating magilas at buhay na buhay;
Sa hapis mong mukha'y may bakas na hindi mapagkakamalan
Yaong pananalig na dapat mahalin at ipagsanggalang.

At upang aliwin, handog mo sa aki'y mga panaginip,
Nagsaang panahon ng kabataan ko'y ipinasisilip;
Kaya nga salamat, O sigwang biyaya sa akin ng langit,
Alam mo ang oras na takdang pagpigil sa gala kong isip,
Upang ibalik mo sa pinanggalingang lupang iniibig.

Sa tabi ng dagat na humahalik pa sa tiping buhangin,
Malapit sa paa ng bundok na pelus kung pagmamalasin,
Aking nasumpungan ang isang tahanang sagana sa lilim,
Aking natuklasan sa katabing gubat na masalimsim
Ang katiwasayang panlunas sa hapong isip ko't damdamin.

Sa Kabataang Pilipino

Itaas ang iyong noong aliwalas
ngayon, Kabataan ng aking pangarap!
ang aking talino na tanging liwanag
ay pagitawin mo, Pag-asa ng Bukas!

Ikaw ay lumitaw, O Katalinuhan
magitang na diwang puno sa isipan
mga puso nami'y sa iyo'y naghihintay
at dalhin mo roon sa kaitaasan.

Bumaba kang taglay ang kagiliw-giliw
na mga silahis ng agham at sining
mga Kabataan, hayo na't lagutin
ang gapos ng iyong diwa at damdamin.

Masdan ang putong na lubhang makinang
sa gitna ng dilim ay matitigan
maalam na kamay, may dakilang alay
sa nagdurusa mong bayang minamahal.

Ikaw na may bagwis ng pakpak na nais
kagyat na lumipad sa tuktok ng langit
paghanapin mo ang malambing na tinig
doon sa Olimpo'y pawang nagsisikap.

Ikaw na ang himig ay lalong mairog
Tulad ni Pilomel na sa luha'y gamot
at mabisang lunas sa dusa't himuntok
ng puso at diwang sakbibi ng lungkot

Ikaw, na ang diwa'y makapangyarihan
matigas na bato'y mabibigyang-buhay
mapagbabago mo alaalang taglay
sa iyo'y nagiging walang kamatayan.

Ikaw, na may diwang inibig ni Apeles
sa wika inamo ni Pebong kay rikit
sa isang kaputol na lonang maliit
ginuhit ang ganda at kulay ng langit.

Humayo ka ngayon, papagningasin mo
ang alab ng iyong isip at talino
maganda mong ngala'y ikalat sa mundo
at ipagsigawan ang dangal ng tao.

Araw na dakila ng ligaya't galak
magsaya ka ngayon, mutyang Pilipinas
purihin ang bayang sa iyo'y lumingap
at siyang nag-akay sa mabuting palad.

Kapagka ang baya’y sadyang umiibig
Sa langit salitang kaloob ng langit
Sanlang kalayaan nasa ring masapi

Katulad ng ibong nasa himpapawid
Pagka’t ang salita’y isang kahatulan
Sa bayan, sa nayo't mga kaharian

At ang isang tao’y katulad, kabagay
Ng alin mang likha noong kalayaan.
Ang hindi magmahal sa kanyang salita
Mahigit sa hayop at malansang isda

Kaya ang marapat pagyamanin kusa
Na tulad sa inang tunay na nagpala
Ang wikang Tagalog tulad din sa Latin,

Sa Ingles, Kastila, at salitang anghel,
Sapagkat ang Poong maalam tumingin
Ang siyang naggagawad, nagbibigay sa atin.
Ang salita nati’y tulad din sa iba

Na may alfabeto at sariling letra,
Na kaya nawala’y dinatnan ng sigwa
Ang lunday sa lawa noong dakong una.